Para, hayatımızın en somut gerçeklerinden biri gibi görünür. Sayılabilen, ölçülebilen, hesaplanabilen bir şeydir. Ancak psikoloji açısından bakıldığında para yalnızca ekonomik bir araç değildir; aynı zamanda güçlü duygularla yüklü bir semboldür. Güven, kontrol, başarı, özgürlük ve hatta değer duygusu çoğu zaman para ile iç içe geçer.

Terapi odasında zaman zaman ilginç bir döngüyle karşılaşırız: Kişi kendini kötü hissettiğinde alışveriş yapar, alışveriş yaptığı anda kısa süreli bir rahatlama yaşar; fakat sonrasında harcadığı para nedeniyle suçluluk ve kaygı hisseder. Böylece geçici bir iyi hissetme hali, yerini yeniden bir huzursuzluğa bırakır.

Bu durum tesadüf değildir. Araştırmalar, alışveriş yapmanın beyinde ödül sistemiyle ilişkili bölgeleri aktive ettiğini gösteriyor. Yeni bir şey satın almak, kısa süreli bir haz ve kontrol hissi yaratabilir. Özellikle duygusal olarak zor dönemlerden geçen kişiler için bu, anlık bir rahatlama yolu haline gelebilir. Ancak bu rahatlama çoğu zaman kalıcı değildir; çünkü harcamanın altında yatan duygu çözülmeden kalır.

Benzer şekilde paranın azalması da birçok insanda yalnızca maddi bir kaygı yaratmaz. Çoğu kişi için para, aynı zamanda güven duygusunun bir temsilidir. Birikimin azalması ya da finansal belirsizlikler ortaya çıktığında hissedilen gerginlik, sadece ekonomik değil psikolojik bir tehdit algısıyla da ilişkilidir. Kişi kendini daha savunmasız, daha kontrolsüz hissedebilir.

Öte yandan para ile kurulan ilişki, çoğu zaman çocuklukta öğrenilen tutumlarla şekillenir. Bazı ailelerde para sürekli bir kaygı konusu olarak konuşulur; bazılarında ise başarı ve değer duygusu para üzerinden tanımlanır. Bu deneyimler, yetişkinlikte paraya yüklediğimiz anlamı sessizce şekillendirir.

Bu nedenle para ile kurduğumuz ilişkiyi anlamak, yalnızca bütçe planlaması yapmakla ilgili değildir. Bazen kendimize şu soruyu sormak gerekir: “Şu anda gerçekten neye ihtiyacım var?” Çünkü bazen satın almaya çalıştığımız şey bir ürün değil; rahatlama, kontrol ya da değer görme duygusudur.

Para elbette hayatın önemli bir parçasıdır. Ancak psikolojik açıdan bakıldığında asıl mesele ne kadar paraya sahip olduğumuzdan çok, parayla nasıl bir ilişki kurduğumuzdur. Çünkü bazı harcamalar cüzdanımızı hafifletir; bazıları ise aslında içimizdeki bir boşluğu doldurmaya çalışır.

© Anayurt