menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Avrupa "uyanmalı", ama hangi gerçeğe? Aşırı sağ ve yeni toplumsal sözleşme

18 0
23.10.2026

Anadolu Ajansı Stratejik Analiz muhabiri Utku Asker, değişen küresel güç dengelerinin Avrupa siyaseti ve toplumlarındaki etkisini AA Analiz için kaleme aldı.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Amerikan askeri şemsiyesi altında refah devleti yapısına bürünen Avrupa devletleri, güvenliğin faturasının büyük bölümünü Washington'a bırakarak sosyal harcamaya alan açan bir devlet modeli inşa etmişti. Soğuk Savaş boyunca ve sonrasında da devam eden güvence yalnızca askeri bir korumadan ibaret değildi. Bazı kıta ülkelerinin görece askeri otonomisi bulunsa da güvenliğin büyük ölçüde ABD eliyle sağlandığı, ülkeler arası ilişkilerin kurumlar üzerinden yürüdüğü ve kıta siyasetinin AB çatısı altında uzlaşmaya dayandığı düzenin de teminatıydı.

Ancak önce Rusya-Ukrayna savaşı, ardından da Trump'ın "savunmada herkes kendi yükünü taşıyacak" dayatması, kalkanın ne kadar güvenilir olduğunu tartışmaya açtı. Haliyle, yıllarca bu kalkanın gölgesinde palazlanan Avrupa'nın refah modeli de artık sorgulanmaya başladı. Bugün ABD desteğini şartlara bağlamaya başladıkça, Avrupa'nın alışkın olduğu bu konforlu düzenin altındaki zemin de hızla kayıyor.

7 Ekim'de Atina'da, Parthenon'un önünde konuşan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Avrupa'nın "uzun uykusundan" uyanması gerektiğini belirterek, kıtanın asıl ihtiyacının kaybettiği medeniyet özgüvenini geri kazanmak olduğunu söyledi. Rubio'nun teşhisi, aslında sorunu sadece bir irade eksikliğine, yani eldeki kaynakları kullanmama durumuna indirgiyor. Oysa bugün Avrupa'da yaşanan çalkantının çok daha derin bir sebebi var. Uluslararası sistemde güç dengeleri değiştiğinde, sırtını dışarıdan sağlanan bir güvenlik şemsiyesine dayayan devletlerin iç düzenleri de kaçınılmaz olarak sarsılır. Washington'un yavaş yavaş geri çekilmesiyle oluşan büyük boşluk, savunma bütçelerine fazladan birkaç puan eklenerek kapanmayacak. Çünkü asıl çatırdayan şey, o kalkanın altında yıllarca ilmek ilmek örülmüş toplumsal sözleşmenin ta kendisi.

Kalkanın altında aslında ne inşa edilmişti?

ABD'nin güvenlik şemsiyesi ile Avrupa ülkeleri, silaha ve orduya harcamaları gereken bütçeyi içerideki toplumsal barışı ve refahı finanse etmek için kullanabildiler. Burada iki detayı hatırlatmakta fayda var. Evvela, refah devleti modeli sadece bir Amerikan lütfu değildi, Avrupa'nın kendi içindeki sınıf mücadeleleri ile sosyal demokrat geleneklerin de bir sonucuydu. İkincisi, ABD güvenlik yükünü karşılıksız bir iyilik olarak değil, Sovyetler'in Avrasya'ya hakim olmasını engellemek için de sırtlanmıştı. Fakat her halükarda kıtanın İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ulaştığı o "ihtişamlı" refah yapısı, iki kutuplu dünya düzeninin başlattığı avantajdan bağımsız değildi. Soğuk Savaş yıllar önce bitmiş olsa da siyasi bir alışkanlıkla devam eden konfor, artık küresel güç dengelerinin yeniden yazılmasıyla sona eriyor. Refah devleti modelinin de bu değişimden etkilenmemesi pek olası değil.

Aslına bakılırsa İngiltere'nin geçmişte yaşadıkları, denklemin tersine de işleyebileceğini gösteriyor. 1968'de çiçeği burnunda refah devletinin maliyeti [1] ile küresel imparatorluk sorumlulukları arasında sıkışan Londra, Süveyş'in doğusundan çekilme kararı almış ve Körfez'in güvenliğini fiilen ABD'ye devretmişti. Bugün ise Avrupa tam tersi bir durumla karşı karşıya. Tırmanan askeri ihtiyaçlar sosyal harcamaları iyiden iyiye baskı altına alıyor. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in Haziran ayında Avrupa'daki Amerikan varlığını mercek altına alması, gelecekteki desteği savunma harcamalarına bağlaması ve "NATO 3.0" etrafında şekillenen söylemi [2], ABD'nin yaklaşık 75 yıl önce üstlendiği yükü yeniden Avrupa'nın kucağına bırakması anlamına geliyor. Süper gücün sağladığı o "güvenlik sübvansiyonu" çekildiğinde, dış kaynağa yaslanarak kurulan iç düzen açığı devletin kendi kaynaklarla kapatılmak zorunda kalınıyor. Bu da kaçınılmaz olarak güvenliği bütçe önceliklerinin en tepesine çıkarıyor.

Faturayı kim ödeyecek?

Avrupa hükümetleri bugün tam anlamıyla bir kıskacın içinde. Caydırıcı bir savunma kapasitesi inşa etmek, refah devletini........

© Anadolu Ajansı Analiz