Medya stratejisti Dr. Muhammed Ersin Toy, yapay zekanın medya, habercilik ve bilgi ekosistemi üzerindeki etkilerini AA Analiz için kaleme aldı.

Medyanın son 25 yılda iki büyük kırılma yaşadığını söylemek abartılı olmaz. İlki sosyal medyanın yükselişiyle gerçekleşti. Haber dijital mecralara taşınırken dağıtım ve görünürlük gücünün önemli bir bölümü medya kuruluşlarından teknoloji platformlarına kaydı. Bugün haberin görünürlüğünü büyük ölçüde platform algoritmaları belirliyor.

İkinci büyük kırılma ise yapay zekayla yaşanıyor. Henüz bütün sonuçlarını kavrayamadığımız bu dönüşüm; haber üretimini, kaynağı, telifi, dolaşımı, gelir modelini ve okurla ilişkiyi değiştiriyor. Sosyal medya haberi platforma bağımlı hale getirmişti. Yapay zeka ise haber ile kaynak, özgün haber ile yapay zeka tarafından yeniden üretilen özet, içerik ile okur arasındaki organik bağları daha da zayıflatıyor. Böylece neyin “haber” sayılacağı, özgünlüğün nasıl korunacağı ve editoryal sorumluluğun kimde olacağı yeniden tartışmaya açılıyor.

Bağlantı ekonomisinden cevap ekonomisine

Sosyal medya ve geleneksel arama motorları, bütün sorunlarına rağmen kullanıcıyı çoğu zaman bir bağlantı üzerinden haberin ve içeriğin yayımlandığı siteye yönlendiriyordu. Okur, başlığı veya paylaşımı gördükten sonra medya kuruluşunun sayfasına gidiyor; kaynağı, yazarın adını, haberin bağlamını ve kurumun diğer içeriklerini görebiliyordu.

Yapay zeka destekli arama ve sohbet sistemleri bu ilişkiyi değiştiriyor. Bu sistemler kullanıcıya yalnızca bağlantılar sunmuyor; farklı kaynaklardan topladıkları bilgileri seçiyor, birleştiriyor ve tek bir cevap hâlinde yeniden inşa ediyor. Böylece kullanıcı çoğu zaman haber sitesine gitmeden, yapay zekanın farklı kaynaklardan oluşturduğu bilgiye ulaşabiliyor. Ancak bilginin hangi kaynaklardan alındığı, hangi ayrıntıların dışarıda bırakıldığı veya filtrelendiği, nasıl çerçevelendiği ve farklı kaynakların hangi ölçütlerle bir araya getirildiği çoğu zaman görünmez kalıyor.

İnternet bu nedenle bağlantı ekonomisinden cevap ekonomisine geçiyor. Bağlantı ekonomisinde arama motorunun temel işlevi kullanıcıyı kaynağa götürmekti. Cevap ekonomisinde ise platform, kaynaktan aldığı bilgiyi kendi arayüzünde işleyerek kullanıcıya doğrudan sunuyor. Haber, medya kuruluşu veya bağımsız içerik üreticisi tarafından hazırlanıyor; fakat okur çoğu zaman haberi değil, yapay zekanın o haberden oluşturduğu cevabı tüketiyor. Bu durum hem medyanın yapısını değiştiriyor hem de hakikatin yapay zeka aracılığıyla yeniden çerçevelenerek dezenformasyon amacıyla kullanılabilmesine zemin hazırlıyor.

Araştırmalar da bu değişimin kullanıcı davranışına doğrudan yansıdığını gösteriyor. Google’ın Yapay Zeka Özetleri gösterildiğinde kullanıcılar kaynak sitelere daha az yöneliyor ve aramalarını çoğu zaman başka bir bağlantıya gitmeden tamamlıyor. Kaynakların cevap içinde gösterilmesi de bu durumu bütünüyle değiştirmiyor; kullanıcılar yapay zeka özetinde adı geçen siteleri dahi çok seyrek ziyaret ediyor. Yapay zeka cevabı, kullanıcıyı kaynağa götüren bir köprü olmaktan çıkarak aramanın son durağına dönüşüyor.

Bunun yayıncı açısından yalnızca doğrudan ekonomik sonuçları yoktur; haberin özgünlüğünü, bağlamını ve yapısal bütünlüğünü zedeleyen sonuçları da vardır. Kullanıcı asıl haber sitesine gelmediğinde reklam görmüyor, abonelik veya bülten çağrısıyla karşılaşmıyor ve yayıncı okuruyla doğrudan ilişki kuramıyor. İçerik üretiminin maliyeti ve hukuki........

© Anadolu Ajansı Analiz