Bu, aynı sorunu üç farklı düşünürle yoklayan üçüncü ve son yazım. İlkinde ("Siyasal Polemik Mağdurları İçin Bir El Kitabı: Eristik Diyalektik") Schopenhauer'in tartışmada haklı çıkma hilelerini ele almıştım. İkincisinde ("Eristik Mağduriyetten Bir Önce: Muhatap Alınmamak") bu hilelerin aslında zaten kabul edilmiş iki muhatap arasında işlediğini, ama Jacques Rancière'in mésentente kavramının bir kat daha geriye giderek "masaya oturma hakkının kendisi nasıl dağıtılıyor" sorusunu sorduğunu göstermiştim. Bu yazıda üçüncü bir düşünürü, sosyolog Richard Sennett'i bu hatta ekliyorum; çünkü Sennett, masaya zaten oturmuş iki tarafın ‘ne tür’ bir konuşma yürüttüğü sorusuna, Schopenhauer'den çok farklı bir cevap sunuyor.

Sennett, Ayrıntı Yayınları tarafından İngilizce orijinal baskısı ile aynı yıl (2012) Türkçeye çevrilerek yayınlanan Beraber adlı kitabında iki konuşma biçiminden söz eder: diyalektik ve diyalojik. Bilinir, diyalektik zamanla farklı anlamlar da edinen çok köklü bir kavram: Eflatun'da soru-cevap yoluyla hakikate varma yöntemi, Hegel'de tez-antitez-sentez üçlüsüyle tarihsel bir mekanizmaya dönüşüyor. Marx'ta ise Hegelci mantığı koruyarak, fakat bu defa sınıf çatışmasının siyasal çözümde uzlaştığı bir modele evriliyor. Sennett’in Hegelci-Marksist halkayı örnek aldığını söyleyebiliriz: Çatışan taraflar, bir sentezde birleşirler. Buradaki beceri, ortak zemini bulmak, anlaşmazlıkları bir kenara itmek ya da tamamen ortadan kaldırmaktır.

Diyalojik konuşma ise (terim Mihail Bahtin'den ödünç alınmıştır) farklı bir şey ister. Bu, ortak bir sonuca varmadan sürebilen bir alışveriştir. Taraflar anlaşmaya varmasa bile, karşılıklı alışveriş süreci içinde kendi görüşlerinin farkına daha çok varabilir ve birbirlerini daha iyi anlayabilirler. Sennett, tahmin edilebileceği gibi, bunu sempatiyle değil ‘empatiyle’ ilişkilendirir. Çünkü empati, ikili iletişimdeki tek taraflı kazancın verdiği tatmini vermez,........

© Akdeniz Gerçek