{vendor_count} satıcılarını yönetin

Bu amaçlar hakkında daha fazla bilgi edinin

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Zaman zaman Zagros veya Zağros Dağları adı karşımıza çıkmaktadır. Merak ettim, konu ile ilgili bazı bilgileri toplayıp bir araya getirdim. Bu bilgileri sizlerle paylaşmak istedim.

Zagros/Zağros Dağları, İran, Kuzey Irak ve Güneydoğu Türkiye’de uzanan geniş bir sıradağdır. Yaklaşık 1.600 km uzunluğa sahip olan bu sıradağlar, İran’ın kuzeybatısında başlar, ülkenin batı sınırı boyunca ilerler ve güneydoğu Türkiye ile kuzeydoğu Irak’ın büyük bir bölümünü kapsadıktan sonra güneydoğu yönünde Basra Körfezi’ne kadar uzanır. Bu hat boyunca İran’ın batı ve güneybatı platolarının tamamını içine alan Zagros Dağları, Hürmüz Boğazı’nda son bulur. Dağ silsilesinin en yüksek noktası, 4.409 metre (14.465 ft) yüksekliğindeki Dena Dağı’dır. Bazı kaynaklarda Zagros Dağlarının 1.800 km kilometre uzunluğunda olduğu kaydedilmektedir. Bu dağlar, Türkiye’nin güneydoğu sınırında, ağırlıklı olarak Hakkâri ve çevresindeki sınır bölgelerinde yer alır.

Kürtçe özel bir isim olan Zagros veya Çiyakanî Zagros, Orta Doğu’daki en büyük dağ silsilesidir ve Kürt coğrafyasının/tarihinin antik ana vatanı kabul edilir. Zagros, Kürt coğrafyasında erkek ismi olarak da kullanılmaktadır. Bunun çeşitli örnekleri vardır. Ayrıca bu bölgeye ait el yapımı keskin nişancı tüfeğine de Zagros adı verilmiştir.

Bazı tarihi kaynaklarda Kürtler için “Zagros Dağ Sakinleri” veya “Dağlı Kavim” gibi tanımlar yapılmıştır. Kürtlerin binlerce yıllık coğrafyası, dağlarla doludur. Kürtler binlerce yıldır Zagros Dağ Silsilesinin tamamına hâkim yaşadılar. Bu alanlar Kürtlerin kontrolünde bulunmaktadır. Kürtler burada şehirli, köylü ve dağlı olarak yaşamaktadır. Kürtler, mimari, tarım ve hayvancılık alanında öncü bir millet olmayı başarmışlar ve zamanla daha geniş bir coğrafyaya yayılmışlar. Bugün Pakistan ve Afganistan gibi doğu ülkelerinde, Kafkasya’da, İran, Irak, Suriye ve Türkiye’nin çeşitli yerlerinde, hatta dünyanın başka çeşitli yerlerinde kendilerini Zagros Kürtleri olarak tanımlayan milyonlarca insan vardır. Bunlar, eskide dünya medeniyetine kaynaklık yaptıkları gibi, günümüzde de insan hakları mücadelesinde bulunmakta, adalet, eşitlik ve özgürlük için çaba sarf etmektedirler. Bugün için “Zagros İnsan Hakları Merkezi” adı ile bu mücadeleye devam eden gruplar vardır. Bu kuruluş, dünyanın çeşitli yerlerinde benzer isimlerle faaliyetlerini sürdürmektedirler. Bunlar, insan haklarını teşvik etmek; sosyal gelişimi desteklemek; kadın ve erkek arasındaki eşitliği teşvik etmek; çocuk haklarını savunmak; halkların etnik ve ulusal azınlıkların haklarını korumak; ölüm cezasının kaldırılması için çalışmak; doğanın ve çevrenin korunmasını teşvik etmek gibi ilkelerle hareket etmektedirler.

Kürtlerin Antik Ana Vatanı Zagros Dağları tarih boyunca yalnızca bir coğrafya değil, aynı zamanda Kürt halkının etno-kültürel şekilleniş alanı olmuştur. Bugün Zagros kuşağında yaşayan halkların büyük çoğunluğunu Kürtler oluşturur; modern araştırmalar bu bölgedeki nüfusun �–� oranında Kürt kökenli olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, Zagros yalnızca bir dağ silsilesi değil, Kürtlerin nihai vatanı ve tarihsel omurgası olarak kabul edilir.

Antik Devirde Zagros’ta Kürt Yerleşimi Arkeolojik, filolojik ve tarihî bulgular, Zagros’taki Kürt varlığını çok eskiye götürmektedir. Hurri–Mitanni, Lulubi, Guti, Kassit ve Mannai gibi Zagros merkezli halkların büyük kısmı bugün Kürtlerle ilişkilendirilen etnik-kültürel kümelerdir. Bu halkların tamamı MÖ 3000’lerden itibaren Zagros’un batısı, Kuzey Mezopotamya ve İran’ın batı yaylalarında yaşamış; dil ve kültür bakımından Kürt kültürünün en eski tabakalarını oluşturan topluluklar olarak değerlendirilmiştir. Antik Asur ve Babil kayıtları, bu halkların coğrafyasını “Zagros’un halkları” olarak belirtir; bu bölge tarihsel literatürde “Dağlı Kavimler Kuşağı” diye tanımlanır. Guti, Lulubi, Kassit gibi halkların yaşadığı bu coğrafya, bugün de Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı alanlarla neredeyse birebir örtüşür.

Zagros’un Kürt Coğrafyasıyla Örtüşen Dağları Zagros’un en yüksek dağlarının büyük bölümünün çevresi bugün Kürt nüfuslu bölgelerin tam merkezindedir. Bazı çevrelerin Zirvelerin Kürt bölgeleri dışında kaldığı iddiası tarihsel belgelerle uyuşmaz; çünkü bu zirveler ve çevre yaylalar antik dönem boyunca da Kürtlerin tarihsel atalarıyla ilişkilendirilen kavimlerin yaşam alanıdır, Örneğin Şaho Dağı (3300 m), Kürdistan’ın sembolik zirvelerinden biri olarak Zagros’un batı kuşağında yer alır. Hewraman/Avroman bölgesi, MÖ 1. binyıldan beri Hurri–Mitanni ve Lulubi kültürlerinin devamı niteliğindeki halkların yurdudur. Zagros’un Orta Kuşağı (Loristan–Şehrizor–Zamua–Manna alanı), antik Kürt kavimlerinin merkezidir. Bu tarihsel süreklilik, bölgenin yalnızca bugün........

© Akademik Akıl