Antalya'dan Gazze'ye bir zeytin fidanının hatırlattıkları
Gazze'de soykırımla birlikte bir kentkırımı yaşanıyor. Mahalleler enkaz alanlarına dönmüş, su şebekeleri tahrip edilmiş, zeytinlikler yok edilmiş durumda. Bir halkın yaşadığı çevre, o çevrede yeniden hayat kurma imkânıyla birlikte ortadan kaldırılıyor. Türkiye'nin bu çevre kıyımını COP31'de dünya liderlerinin önünde dile getirmesi bu yüzden önemli.
Dr. Burak Kaplan/ Yazar
11 Kasım'da Antalya'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, COP31 Liderler Zirvesi'nde bir zeytin fidanı dikti. Millî Ağaçlandırma Günü'nde çekilen o fotoğrafa bakarken Erdoğan'ın zirvede söylediklerini hatırladım. Cumhurbaşkanı, Gazze'deki soykırımı dünya liderlerinin önünde dile getirirken kesilen asırlık zeytin ağaçlarından, kirletilen topraktan ve sudan söz etmişti. Antalya'da toprağa dikilen fidan, bana Gazze'de bir ailenin yıllardır ürün topladığı ağacın yerinde artık ne bulacağını düşündürdü.
Bir zeytin ağacı kesildiğinde o yılın hasadı elden gider ve gelecek yılların hesabı da değişir. O ağaçtan geçinen aile için bir çocuğun okul masraflarının karşılanması, bir borcun ödenmesi, evin geçiminin sağlanması demektir. Yeniden fidan dikmek elbette mümkün. Peki aile o zamana kadar nerede yaşayacak? Toprağına dönebilecek mi? Dönerse fidan meyve verene dek neyle geçinecek? Zira Gazze'de zeytinyağı sofranın temel gıdalarından, zeytin hasadı ise binlerce üreticinin geçim kaynağı. 2026 yılı verilerine göre İsrail saldırılarının ardından Gazze'deki zeytinliklerin yüzde 90'ı kaybedildi. Yaklaşık 50 bin dönümlük zeytinlikten geriye 5 bin dönüm kaldı. Bir zamanlar 2 milyona yakın olan zeytin ağacı sayısı 150 bine, 40 bin tona ulaşan zeytin üretimi ise 5 bin tona düştü. Bu kaybın boyutunu yağhanelerde de görmek mümkün. Zeytinyağı üreten tesislerin sayısı 40'tan 7'ye, zeytin üreticilerinin sayısı yaklaşık 20 binden bine indi. Eskiden yılda yaklaşık 5 bin ton zeytinyağı üreten ve bu alanda kendi kendine yetebilen Gazze'de üretim 700 tona kadar geriledi. Bugün ihtiyacın yaklaşık yüzde 85'i karşılanamıyor. Bir kilo zeytinin fiyatının 5 şekelden 20 şekele çıkması, bahçede başlayan kaybın sofraya nasıl yansıdığını gösteriyor.
Gazze'de bir mahalleye dönmek de bu duruma benziyor. Evinizi bir gün yeniden yaptığınızı düşünün. Çocuğunuz hangi okula gidecek? Musluğu açtığınızda su akacak mı? Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve Dünya Bankasının ortak değerlendirmesine göre Ekim 2025'e kadar Gazze Şeridi'nde yaklaşık 372 bin konut yıkıldı ya da hasar gördü. Bu, her dört konuttan üçünün üzerinde bir kayıp demek. Aynı dönemde 1.300'den fazla eğitim binası yıkıldı, yol ağının........
