Sabık sultan ve halife Vahidettin’in 1923 yılındaki Hicaz ziyaretinin henüz açıklanmayan tarafları bulunmaktadır. Vahideddin’in Hicaz günlerini Fransız diplomatik belgelerine göre yazan Fransız tarihçi müteveffa Jean Louis Bacque Grammont, ‘bunları tamamlayacak belgeleri her şeyden önce İngiliz ve Türk arşivlerinde ve o zamanların Hicaz basınında aramak gerekir. Bu incelememiz, meslektaş tarihçilerinden birini, böyle bir çalışmayı kısmen veya tamamen ele almaya yöneltirse, yararlı bir hizmet görmüş olacaktır’ demektedir. Zira ona göre, Fransız Hariciyesi, tahta çıkışından evvel de, sonra da, hükümdarlığı esnasında da Vahidettin’e karşı fazla bir ilgi ve merak beslememiştir. Yine, Malta’dan Hicaz’a, ‘sağlığı bozuk bu adamın’ birdenbire uzun ve zahmetli bir yolculuğa çıkışının kesin nedenleri -dini vecibeleri yerine getirmek veya dışarıdan yapılan ısrarlı ricalar- meçhuldür. Zaten Fransız Hükümeti de, Vahidettin’in, halife ve sultan olduğuna dair Fransız Cumhurbaşkanına hitaben kaleme aldığı mektubuna kaçamak bir cevap vermiştir: ‘saltanat konusunda Fransa, başka ülkelerin içişlerine müdahale etmemeyi bir kural olarak kabul etmiştir. Hilafet meselesinde ise bütün dinlere saygılı olan Fransa bu konunun münhasıran Müslümanların vicdanî kanaatlerine ait bir iş olduğuna daima inanmıştır. Fransa her yerde ve her zaman Müslüman vatandaşlarını kendi dini ihtiyaçlarıyla ilgili kararlarda daima serbest bırakmış ve onları etkilemekten sakınmıştır’.

Son yıllarda yayınlanan İngiliz gizli belgelerinde (FO 424 Serisi) bu konuda önemli bilgiler bulunmaktadır.........

© 9 Eylül Gazetesi