Atatürk’ün, İngiliz Generali Townshend ile Konya’da iki kere görüşmesi, pek çok kez açıklanmış ve yazılmış (Bilal Şimşir, Osman Akanderi ve diğerleri tarafından) olmasına rağmen, Ulusal Mücadele karşıtları tarafından halâ istismar edilen bir konu olmaya devam etmektedir. Atatürk, Nutuk’ta, ‘Konya’ya gelmiş olan General Townshend’in isteği üzerine, kendisiyle görüşmek üzere Ankara’dan yola çıkarak 23 Temmuz 1922 akşamı Batı Cephesinin Karargahı’nın bulunduğu Akşehir’e gittim (Nutuk, s.451)’ demektedir. Bu görüşme dönemin Türk basınında da ayrıntılı olarak yer almıştır. General Townshend, 23 Temmuz sabahı Konya’ya geldi ve valilik tarafından resmi törenle karşılandı. General, Konya’da, Mustafa Kemal ile 24 Temmuz’da ilk görüşmesini yaptı. İkinci görüşme ise 25 Temmuz akşamı Konya’da yapıldı.

İngiliz gizli belgeleri arasında, İngiliz Dışişleri’nin General Townshend’in Türkiye’ye seyahat etmesini ve Mustafa Kemal ile görüşmesini istemediği; onun hem Beyrut’taki hem de Türkiye’deki faaliyetlerini yakından izlettirdiği belgelenmektedir. İlk belgelerden biri, General’in, kendisine verilen İngiliz pasaportu ile Türkiye’ye gitmeyeceğine dair İngiliz Dışişlerine güvence vermesiyle ilgilidir. Söz konusu belge şudur:

‘İngiliz Dışişleri, 14 Haziran 1922

The Earl of Balfour’dan Bay Henderson’a (İstanbul’daki)

İstanbul'dan gelen basın telgraflarında General Townshend'in Ankara'ya geldiği bildirildi. Söz konusu kişinin iddia edilen yolculuğuna dair gerçekleri tespit edebilir misiniz? Geçen Mayıs ayında kendisine 'Türkiye için geçerli değil' ibaresi bulunan bir pasaport verilmişti ve o vesileyle, barış imzalanana kadar Türkiye'ye giriş yapmayacağına ve planlanan seyahatinin sadece Paris, Madrid ve Carlsbad'ı kapsayacağına dair kesin bir güvence almıştı (FO 424, 254, s. 35. Belge No: 36).

İkinci belge ise, Generali, Beyrut’taki İngiliz Başkonsolusu vasıtasıyla Türkiye’ye gelmemesi için verdiği güvenceyi tutmasına yönelik tedbirdir.

‘İstanbul, 16 Haziran 1922

Bay Henderson’dan The Earl of Balfour’a

271 numaralı telgrafınızı Beyrut'taki başkonsolosa ilettim ve General Townshend'in Majestelerinin hükümetine verdiği güvenceye uyması için elinden gelen tüm adımları atmasını emrettim (FO 424, 254, s. 35. Belge No: 42).

Üçüncü belge ise Generalin elindeki mevcut pasaportu ile Türkiye’ye giriş yapamayacağı, eğer yapmaya kalkarsa bunun Fransız Komiseri tarafından engellenmesiyle ilgilidir.

‘İstanbul, 16 Haziran 1922

Bay Henderson’dan The Earl of Balfour’a

Hemen ardından gönderdiğim telgrafım

Fransız Komiserine, General Townshend'in pasaportunun Türkiye için geçerli olmadığına dair özel bir ibare içerdiği için, kendisine Türkiye topraklarına giriş kolaylığı sağlamanın pasaport konularındaki olağan prosedüre aykırı olacağı........

© 9 Eylül Gazetesi