Bir önceki bölümde hesaplama kapasitesinin yapay zeka (AI) çağının stratejik üretim faktörlerinden birine dönüşmekte olduğunu tartıştım. Fakat hesaplama kapasitesinin ekonomik, politik ve stratejik önemini anlamak için bir adım daha atmak gerekiyor. Hesaplama kapasitesinin nerelerde üretildiği ve iletişim düzenimizin nasıl değiştirdiğine ve veri merkezleri arasındaki stratejik ilişkiye bakmak gerekiyor.

Örneğin İstanbul’da cep telefonundan bir AI uygulamasına birkaç cümle yazdığımızda bunun arkasında yalnızca bir yazılım çalışmıyor. İstek, iletişim ağları üzerinden veri merkezlerine ulaşıyor; burada büyük işlem kümelerinde işleniyor ve sonuç yeniden aynı ağlar üzerinden kullanıcıya dönüyor. Kullanıcı için süreç birkaç saniyeden ibaret. Fakat o birkaç saniyenin arkasında binlerce işlemci, yüksek miktarda elektrik, soğutma sistemleri, fiber ağlar ve fiziksel bir tesis var. Bu durum sadece AI chatbotları ve uygulamalarıyla sınırlı da değil. Bir YouTube videosunun izlenmesi, Netflix’te bir filmin açılması, Instagram’da bir videonun yüklenmesi veya bir arama motorundaki arama sonuçları, dünyanın farklı noktalarındaki veri merkezlerinin ve iletişim ağlarının birlikte çalışmasına bağlı. Yani aslında dijital medya ne kadar kablosuz ve bulut tabanlı görünürse görünsün, gerçekte çok büyük bir fiziksel altyapının üzerinde çalışıyor.

Yapay zeka yükselişi bu altyapıya yeni bir işlev ekliyor: Veri merkezleri iletişimi taşırken, iletişimin kendisini üretmeye de başlıyor. Başka bir ifadeyle internet bilgiyi dolaşıma sokup, platformlar bu dolaşımı veriye bağlarken, AI ise içerik üretimini de aynı hesaplama altyapısının içine çekiyor. Bir haberin özetlenmesi, bir videonun çevrilmesi, bir görüntünün üretilmesi ya da bir arama sorgusunun yanıtlanması hesaplama yoluyla iletişim üretimi anlamına geliyor. Bu nedenle veri merkezlerini teknolojinin arka planındaki tesisler olarak görmek yeterli değil. Çünkü veri merkezlerinin coğrafyası, giderek iletişim ve hesaplama gücünün ekonomik coğrafyasına dönüşmekte.

Dünyanın en büyük veri merkezi kümelerinden biri olan Northern Virginiabunun iyi bir örneği. Bölgenin fiber ağlara yakınlığı, geniş arazi imkanı ve enerji altyapısı onu yıllar içinde dijital ekonominin önemli düğümlerinden birine dönüştürdü. İrlanda da benzer biçimde Avrupa’nın önemli veri merkezi merkezlerinden biri haline geldi. Son yıllarda Körfez ülkelerinin büyük ölçekli veri merkezi ve AI yatırımlarına yönelmesi ise başka........

© 12punto