Yetmiş yedi yıldır NATO’nun en güçlü silahı ne nükleer başlıkları, ne uçak gemileri, ne de dünyanın en gelişmiş savaş uçakları oldu.

İttifakı ayakta tutan asıl güç, 1949 tarihli Washington Antlaşması’nın 5. Maddesinde ifadesini bulan ortak siyasi iradeydi:

“Birimize yapılan saldırı hepimize yapılmış sayılır.”

Adeta Alexandre Dumas’nın Üç Silahşörler romanındaki ölümsüz ilkenin devletler arasındaki karşılığı:

“Hepimiz birimiz için, birimiz hepimiz için.”

NATO’nun gerçek caydırıcılığı da işte bu ortak taahhütten doğdu.

Potansiyel bir saldırgan, karşısında yalnızca tek bir ülkeyi değil, dünyanın en güçlü askerî ittifakını bulacağını hesaplamak zorundaydı. Soğuk Savaş boyunca Avrupa’da büyük bir savaşın yaşanmamasında bu psikolojik ve siyasi caydırıcılığın payı küçümsenemez.

Bugün ise bu güvence yeniden tartışılıyor.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgali…

ABD’de NATO’nun geleceğine ilişkin siyasi tartışmalar…

Avrupa’nın savunma kapasitesi konusunda süregelen kaygılar…

Hibrit savaşların yükselişi…

Siber saldırılar…

Yapay zekâ destekli güvenlik tehditleri…

Ve hızla değişen jeopolitik dengeler…

Bütün bunlar tek bir soruyu yeniden gündeme getiriyor:

NATO’nun 5. Maddesi hâlâ aynı ölçüde caydırıcı mı?

7-8 Temmuz’da Ankara’da gerçekleştirilecek NATO Zirvesi’nin en önemli stratejik görevlerinden biri de bu soruya güçlü, açık ve hiçbir yoruma yer bırakmayacak bir cevap vermek olmalıdır.

NATO’yu NATO Yapan Aslında 5. Maddedir

NATO bugün dünyanın en güçlü askerî ittifakı olarak görülüyorsa, bunun nedeni yalnızca sahip olduğu askerî kapasite değildir.

Elbette milyonlarca asker…

Modern hava kuvvetleri…

Gelişmiş donanmalar…

Nükleer caydırıcılık…

Bunların hepsi büyük önem taşır.

Ancak bunların tamamını anlamlı kılan ortak siyasi iradedir.

Washington Antlaşması’nın 5. Maddesi, herhangi bir NATO üyesine yapılacak silahlı saldırının bütün müttefiklere yapılmış sayılacağını hükme bağlar.

Bu yalnızca hukukî bir düzenleme değildir.

Aynı zamanda potansiyel saldırganlara verilen güçlü bir stratejik mesajdır.

Bir NATO ülkesine saldırmayı düşünen herhangi bir aktör, yalnızca tek bir devletle değil, bütün İttifak ile karşı karşıya kalacağını hesaplamak zorundadır.

İşte caydırıcılık tam da burada başlar.

En başarılı askerî ittifak, en çok savaş kazanan değil; savaşın hiç başlamamasını sağlayandır.

Ancak 5. Madde Otomatik Savaş Anlamına Gelmez

Kamuoyunda en yaygın yanlış anlamalardan biri de budur.

Bir NATO ülkesine saldırı olduğunda bütün müttefik orduları ertesi gün otomatik olarak savaşa girmez.

Öncelikle Kuzey Atlantik Konseyi toplanır.

Saldırının niteliği değerlendirilir.

Olayın gerçekten 5. Madde kapsamına girip girmediğine siyasi karar verilir.

Ardından her müttefik, Washington Antlaşması’nın açık hükmü doğrultusunda, kendi anayasal süreçleri çerçevesinde gerekli gördüğü tedbirleri alır.

Bu tedbir;

doğrudan askerî müdahale olabilir,

hava savunması desteği olabilir,

istihbarat paylaşımı olabilir,

lojistik destek olabilir,

silah ve mühimmat yardımı olabilir,

ekonomik veya diplomatik katkılar olabilir.

Dolayısıyla 5. Madde otomatik savaş değil; ortak siyasi iradenin harekete geçirilmesini sağlayan kolektif savunma mekanizmasıdır.

NATO tarihinde bu mekanizma bugüne kadar yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001 terör saldırılarından sonra resmen işletildi.

Ancak o süreçte bile bütün müttefikler........

© 10 Haber