menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Neden gündemdeki her seçim hayat memat meselesine dönüştü?

42 0
25.10.2026

İtiraf etmeliyim ki, hayatımın hiçbir döneminde, kendi ülkemin dışındaki seçimlerle bu kadar ilgilenmemiştim. Bunun benim hangi ruh halimden kaynaklandığını düşündüm. Bu ilginin bendeki bir değişiklikle değil, dünyadaki değişimle ilgisi olduğuna karar verdim. 

Dünyanın herhangi bir yerindeki seçim sonuçlarının, doğrudan veya dolaylı biçimde, hemen veya pek uzun olmayan bir süre içinde, sizi etkilememesi günümüzde artık imkânsız hale geldi. Hani meşhur bir teori vardır (veya oyun mu demeli?) buna göre, dünyanın herhangi bir yerindeki herhangi bir isimle bağlantı kurabilmeniz için sadece 6 kişiden geçmeniz yeterlidir… İddia ediyorum, dünyanın herhangi bir ülkesindeki seçim sonuçlarının bizi etkilemesi için 6 aşamadan çok daha azı kesinlikle yeterli bugün. 

Siz bu satırları okurken (25 Ekim), dünyanın iki ülkesinde, Sırbistan ve Brezilya’da seçmenler ülkelerinin kaderini tayin edecek bir seçimde oy kullanacaklar. Bundan iki gün sonra (27 Ekim) İsrail’de seçim var. Bunların üzerine tüy dikme işlemini de Amerikan ara seçimleri yapacak (3 Kasım).

Seçimi kazanmanın iktidar olmayı garantilemediği bir dünya

Bu köşede Eylül başında, “Bir Uzun Sonbahar” başlıklı bir yazı yayımlamıştık. Bu yazıda, Almanya’daki eyalet seçimleriyle, İsveç, Brezilya, İsrail ve ABD seçimlerini ele almıştık. O sırada Sırbistan henüz radarımıza girmemişti. İspanya’da da Sánchez erken seçim (29 Kasım) kararı almamıştı. Bu seçim sonuçlarını, ya aşırı sağın küresel plandaki yükselişine ivme katacak, ya da onu yavaşlatacak, duraklatacak faktörler olarak değerlendirmiştik. Sonuçlanan Almanya eyalet ve İsveç seçimleri, içinde yaşadığımız dönemin önemli bir özelliğini ortaya koydu: 

Parlamenter sistemleri tercih eden ülkelerde, siyaset sahnesi parçalanmışlıktan mustarip; kimse seçimlerde tek başına iktidar olabilecek çoğunluğu elde edemiyor. Sandalyeler, çok sayıda partiye dağılıyor. Koalisyon zorunlu hale geliyor. Bu çok parçalı tablo içinde, aşırı sağın yükselişi ve buna tepki olarak sol kanatta görülen (cılız) canlanma, partileri, ittifaklarını seçme konusunda kırmızı çizgiler çekmeye zorluyor. Bu yüzden seçimde en çok oyu alan parti, tavizler vererek koalisyon hükümeti veya dışarıdan destekli azınlık hükümeti kuruyor.

Almanya’daki 6 Eylül’deki seçimlerde en yüksek oyu alan, ama tek başına iktidar olacak kadar parlamentoda sandalye kazanamayan aşırı sağ AfD’nin eyalet başbakanı adayı Ulrich Siegmund, seçimden bu yana iki aya yakın bir süre geçmiş olmasına rağmen hükümet kurabilmiş değil. 

İsveç seçimleri 13 Eylül’de yapıldı. Seçimde az bir farkla sağ koalisyonu geride bırakan ve teknik olarak parlamentoda sandalye çoğunluğunu elde etmiş olan sol blok, birbirleriyle olan çekişmeler ve hükümete girmek için ileri sürülen koşullar nedeniyle, en çok oyu alan Sosyal Demokratların lideri Magdelena Andersson’un hükümet kurmasına engel oluyor.

Almanya’da Berlin eyalet seçimleri 20 Eylül’de yapıldı. Sol Parti, ikinci gelen Hristiyan Demokratlara 7 puana yakın fark attı. Ama tek başına iktidar olamadı. Sol Blok’un (Sol Parti, Sosyal Demokratlar, Yeşiller) çoğunluğu oluşturacak sandalye sayısı var ama koalisyon koşullarında anlaşmaları zor. Sol Parti’nin başbakan adayı Elif Eralp’in işi hiç kolay değil. Üstelik burada alternatif bir seçenek de var. Hristiyan Demokratlar ve Sosyal Demokratlar, Yeşilleri de aralarına alarak eyalet hükümetini oluşturabilirler.

Bütün bu koalisyon tartışmaları, ileri sürülen şartlar, topal ördek hükümetler, yaşlı kıtanın ekonomik sorunlarıyla birleştiğinde, yeni krizlere davetiye çıkarmaktan başka bir işe yaramayacak, sonuçta aşırı sağın yükselmesine ve iktidara gelmesine yol açacak gibi gözüküyor.  

Seçim sonuçlarını tanımamak alışkanlık haline gelirse

Neredeyse tam ortadan ikiye yarılarak kutuplaşmış ve başkanlık rejimiyle yönetilen ülkelerde ise daha vahim bir mesele var. Seçim ruletinde, fırdöndü, sadece iki seçenekten birinde duruyor: Hepsini al veya her şeyini kaybet. Bu keskin sonuçlar, toplumsal uzlaşmayı ortadan kaldırıyor, siyasi mücadeleyi rayından çıkarıyor, seçimleri hayat-memat meselesi haline getiriyor.

Genellikle başa baş giden seçimlerde, kaybeden taraf (genellikle iktidarda olup da kaybedenler) seçimde usulsüzlük, sayımda hile, sahte seçmen, sahte oy pusulası vb iddialarla seçim sonuçlarını tanımıyor. Bunun en hafif sonucu oy sayımının günlerce sürmesi. Ağır sonuç ise kışkırtma, kitlesel başkaldırı veya darbe çağrısı biçiminde ortaya çıkabiliyor. 

2020 seçimlerini kaybeden Trump’ın taraftarları, seçim sonuçları ABD Kongresi’nde onaylanırken, 6 Ocak 2021’de kongreyi basmıştı. Baskın, gizli servisin kongre üyelerini güvenli sığınaklarda koruma altına alması, diğer güvenlik güçlerinin ise parlamento içinde barikat kurarak işgalcilere direnmesi ve sonunda ulusal muhafızların dışarıdan müdahalesiyle önlenebilmişti.  

Bu olayın çok benzeri, iki yıl sonra Brezilya’da yaşandı. Ekim 2022’de seçimi kaybeden Bolsonaro’nun taraftarları, 8 Ocak 2023’te, Başkan Lula görevi devraldıktan bir hafta sonra, ulusal kongreyi, devlet başkanlığı sarayını ve yüksek mahkemeyi işgal etti. Bu kez binalar boştu. Yerel güvenlik güçleri müdahale girişiminde bulunmadı. Çiçeği burnunda Başkan Lula’nın güvenlik yetkilerini tek elde toplayan bir kararname çıkarmasının ardından, göstericiler, askeri birliklerin devreye girmesiyle binalardan çıkarıldılar. Sonradan, Jair Bolsonaro’nun bir askeri darbe planladığı da ortaya çıktı.

Macaristan’da benzeri bir durum yaşanmadı çünkü Magyar, Orban’ı çok açık farkla yendi ve ordu, diğer iki örnekte olduğu gibi, Anayasa’ya bağlı kalmayı seçti. 

ABD ve Brezilya örnekleri, başkaları tarafından da örnek alınabilecek eylemler olarak değerlendirilirse, önümüzdeki şu veya bu seçimde bunlara benzer olayların olması çok da şaşırtıcı olmayacak. Bu ihtimalleri sıralayıp, keyfinizi kaçırmak yerine, temel bir soruyu........

© 10 Haber