Böylesi daha önce görülmedi: “Öğrenci Listesi” Sırp otokrat Vuçiç’i seçim yoluyla devirebilir
Iliya Srdanoviç, profesör, kardiyolog… Katarina Stankoviç, senaryo yazarı, yönetmen… Miryana Nikoliç, Belgrad Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde rektör… Deyan Bodirega, eski basketbolcu, Avrupa Basketbol Ligi (EuroLeague) Başkanı… Deyan Şoşkiç, Merkez Bankası eski başkanı… Sanatçılar, ekonomistler, girişimciler, öğretim üyeleri, aktivistler, doktorlar, mühendisler ve benzeri 250 isim…
“Rüya Takımı” gibi değil mi? Bir parlamento seçiminde, aynı listede bir arada bulunması nadiren mümkün olabilecek isimler… Üstelik milletvekili adayı olarak seçimlere katılacak bu isimleri, uzun tartışmalar sonunda, üniversitelerin öğrenci konseyleri belirlemiş. Bu “Öğrenci Listesi” Sırbistan’da şu anda bazı anketlerde “Birinci Parti” konumunda. Aslında bu bir parti değil, lideri de yok. Ama “Öğrenci Listesi”nin, gelecek pazar yapılacak genel seçimlerde, ülkenin otokrat Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç’in, iktidarını başbakan olarak sürdürme hamlesinin önünü kesme ihtimali az değil…
Tarihte sokak gösterilerinin, öğrenci hareketlerinin, lidersiz/kendiliğinden başkaldırıların topyekûn bir isyana dönüşerek diktatörleri, otokratları devirdiği çok örnek var. Bir öğrenci hareketinin doğrudan seçim ittifakına dönüşerek sandık yoluyla otokratik bir lideri iktidardan indirme girişimi ise siyaset tarihinde daha önce görülmüş bir şey değil.
İktidara hesap sormak için her gün bir eylem
1 Kasım 2024 tarihinde, Sırbistan’ın Novi Sad kentindeki ana tren istasyonunun girişlerinin üstünü örten büyük beton sundurma çökmüş ve 16 kişinin ölümüne neden olmuştu. Oysa 60 yaşındaki istasyon binasının büyük harcamalarla gerçekleştirilen onarım ve yenileme inşaatı daha birkaç ay önce tamamlanmıştı.
Doğrudan yolsuzluk, ihmal, liyakatsizlik ve denetimsizlikle ilişkilendirilen çökme, anında öfkeli protestolara yol açmıştı. Kurbanlara yönelik sessiz bir anma töreni sırasında öğrencilere saldırı düzenlenmesinin ardından, 22 Kasım’da Belgrad’daki Sahne Sanatları Fakültesi’nde başlayan işgal ve girişlere barikat kurma eylemi, hızla diğer üniversitelere de yayılmıştı… Bir yılı aşkın bir süre soruşturma tamamlanamamış, “Elleriniz kanlı” sloganıyla yapılan gösteriler ise artarak sürmüştü. Hükümetin ört-bas çabaları, genel olarak muhalefetin bastırılması, göstericilere uygulanan şiddet ve basın sansürü iç içe geçmiş ve gösteriler Sırbistan’ın geneline yayılmıştı.
Gün be gün değişen gösteriler arasında, kurbanlar için her hafta bir yerde trafiği keserek yapılan sessiz saygı duruşu, kitlesel yürüyüşler, Sırbistan Radyo Televizyonu genel merkezinin abluka altına alınması (SRT çalışanları pencerelerden destek vermişti), Strasburg’a bisikletli protesto turu, Brüksel’e bayrak yarışı gibi yaratıcı eylemlerle, kent meclisinin işgali girişimi gibi daha sert eylemler de yer alıyordu.
Neredeyse her gün bir eylem yapan öğrenci hareketi, “Ablukadaki Öğrenciler” adını aldı. Öğrencilere, aileleri, öğretim üyeleri, işçiler, çiftçiler, sağlık çalışanları, avukatlar başta olmak üzere çok geniş bir kitle katıldı. Mart 2025’te protestolar Sırbistan’ın 400 kent ve kasabasına yayılmıştı.
Sahte öğrenciler, emekli kırmızı bereliler, beyzbol sopalı milisler
Bu gösteriler sürerken, hükümet yanlıları da boş durmuyordu. Sahte öğrencilerden oluşan küçük bir grup, “okumaya devam etmek istiyoruz, okullar açılsın,” gösterileri düzenliyordu. Evlere tehdit baskınları düzenleniyor, tutuklamalar yapılıyor, basına sansür uygulanıyordu. Gösterilere polisler ve milisler saldırıyor, polis marifetiyle olay yerinden kaçırılan birileri, motorlu araçlarla saygı duruşu yapan kitlenin ortasına dalıyordu. Bunların birinde, protestolara katılan Sırbistan Filarmoni Orkestrası’nın dört mensubu yaralanmıştı.
Novi Sad’da, gece afiş asan öğrencilere karşı düzenlenen beyzbol sopalı bir saldırıda dört öğrencinin yaralaması (birinin çenesi kırılmıştı), saldırganların iktidar partisinin binasından çıkması, Başbakan Miloş Vuçeviç’i ve kentin iktidar partili belediye başkanını istifa etmek zorunda bırakmıştı. Daha önce bakanlar, yüksek dereceli memurlar da istifa ettirilmişti. Ama istifalar kalabalıkları yatıştırmıyordu.
Genel olarak muhalefete ve basına uygulanan baskı, tehdit ve sansür artırıldı. Sahte öğrenciler basın mensuplarına çok sayıda fiziki saldırı gerçekleştirdi. Protestoculara korku salmak için, 2023’te feshedilmiş “Özel Harekat Birimi”nden bir grup emekli asker, kırmızı bereleri ve yeşil üniformaları ile ortalıkta boy gösterdiler. Bu eski birim, (Time dergisinin “Balkanların Kasabı” adını taktığı) Slobodan Miloşeviç’in siyasi muhaliflerine yönelik suikastlar gerçekleştirmekle ve Kosova Savaşı sırasında işlenen savaş suçlarına karışmakla suçlanmıştı.
Karşılık olarak, genel grev dahil çeşitli protestolar, eylemler arkası kesilmeden sürdürüldü. Her hafta yeni bir meslek grubu protestolara katılıyordu. Bunların arasında seçkin bir paraşüt birliğinin emekli askerleri de vardı. Büyük çaplı protesto gösterilerine 350-500 bin kişi katılırken, iktidar, Mayıs 2025’teki “Sırbistan’ı Teslim Etmeyeceğiz” gösterisine ancak 55 bin kişi toplayabilmişti.
Cumhurbaşkanı Vuçiç, bu süreçte, kâh protestolara katılan herkesi tutuklama tehdidi savurdu, kâh “kendisinin biraz aşırı bulduğu” sağcı bir grubun, protestoculara karşı 17 bin kişilik bir milis gücü oluşturduğunu iddia ederek kitleleri korkutmayı denedi.
1 Ağustos 2025: Keserin-sapın döndüğü gün
Yargının bir hamlesi Cumhurbaşkanı Vuçiç’i fena halde endişelendirdi. 1 Ağustos 2025’te Organize Suçlar Savcılığı’nın emriyle, Novi Sad istasyonundaki giriş sundurmasının çöküşüyle bağlantılı olarak büyük çaplı bir tutuklama operasyonu başlatıldı. İstasyonun yeniden inşasında ve Budapeşte–Belgrad demiryolu modernizasyon........
