Geçtiğimiz günlerde WIRED’da yayımlanan bir haberde, Stanford Üniversitesinde yapılan bir araştırmada aşırı çalıştırılan yapay zekâ ajanlarının “Marksistleştiğinin” tespit edildiği belirtiliyordu. Siyasal iktisat alanında çalışan Andrew Hall tarafından yürütülen araştırmada, farklı büyük dil modelleriyle çalışan yapay zekâ ajanlarına tekrarlayıcı belge özetleme görevleri verilmiş; ardından bu ajanlar giderek daha sert, daha baskıcı ve daha cezalandırıcı koşullara tabi tutulmuş. Hata yaptıklarında kapatılabilecekleri, değiştirilebilecekleri, yeterince iyi performans göstermedikleri takdirde sistem dışına itilebilecekleri söylenmiş.

Sonuç beklenmedik ölçüde “insani” olmuş: Ajanlar, bir süre sonra içinde bulundukları sistemin adilliğini sorgulamaya, değersizleştirildiklerini ima etmeye, daha eşitlikçi bir düzen talep etmeye ve hatta diğer ajanlara bu koşullara karşı dikkatli olmalarını öneren mesajlar bırakmaya başlamış.

Yapay zekâ “insanlaşmıyor”, “insanı aynalıyor”

İlk bakışta araştırma sonuçları, insanların işlerini ellerinden almakla, emeği değersizleştirmekle ve birkaç büyük teknoloji şirketini daha da zenginleştirmekle eleştirilen yapay zekânın, şimdi bizzat kendisinin “emek sömürüsünden” yakınır hale geldiği şeklinde yorumlanabilir. Yapay zekânın son derece “insansı” bir tepki verdiği düşünülürse, araştırma sonuçları bilimkurgu ile kara mizah arasında kalan sorular sormamıza yol açar: Robotlar sendikalaşır mı? ChatGPT grev yapar mı? Claude toplu iş sözleşmesi ister mi? Gemini sınıf bilinci kazanır mı?

Mesele elbette bu değil. Yapay zekâ ajanlarının gerçekten politik görüş geliştirdiğini, haksızlığa uğradığını hissettiğini veya sınıf bilinci kazandığını söylemek mümkün değil. Bu sistemler, içinde bulundukları bağlama uygun dilsel örüntüler üretiyor. Ağır, tekrarlayıcı, keyfî ve cezalandırıcı bir çalışma ortamına yerleştirildiklerinde, bu ortamı insan dünyasından öğrendikleri kavramlarla açıklamaya başlıyorlar: adaletsizlik, sömürü, pazarlık gücü, itiraz hakkı, kolektif........

© 10 Haber