„Beograd osamdesetih godina, grad sa skoro dva miliona stanovnika, nekoliko stotina hiljada automobila, desetak muzeja, dve radio stanice, jednim televizijskim centrom i jednim velikim fudbalskim klubom… glavni grad…“ Ovo je tekst koji izgovara narator Ljerka Draženović na početku kultnog filma „Davitelj protiv Davitelja“, dok kadar polako klizi od Narodne skupštine prema Terazijama kroz sunčano jutro zamućeno smogom i dimom.

Film je premijerno prikazan 1984. godine, odnosno 22 godine nakon što je Miloš Crnjanski napisao najbolju pesmu u istoriji o srpskoj (jugoslovenskoj) prestonici – „Lament nad Beogradom“. Urbana legenda kaže da su režiseru Slobodanu Šijanu nakon projekcije uložili žalbu iz fudbalskog kluba „Partizan“ zato što ih nisu pomenuli kao drugi veliki klub iz Beograda, a da su im iz produkcije odgovorili kako su se sami prepoznali kao mali klub pošto ime toga jednog velikog fudbalskog kluba nije izgovoreno u filmu.

U Šijanovom Beogradu prepunom crnog humora i ironije vlada privid građanskog poretka koji svojom gustinom i društvenom borbom proizvodi prikriveno nasilje. Ipak, Beograd je nesporna državna ali i kulturna prestonica u filmu: grad koji diktira ritam i koji određuje neformalna pravila čak i u zločinu.

Pojava davitelja u Beogradu nije predstavljena u ovom umetničkom delu kao misteriozna anomalija ili kao eventualni razlog za begstvo iz urbane beogradske džungle. Naprotiv, pojava davitelja u beogradskom mravinjaku je nužno zlo u ovakvom megalopolisu, neka vrsta beogradske upisnice na listu svetskih metropola u kojima se prirodno događaju takve pojave. Tako je bilo pre više od četiri decenije u filmu, a da li je stvarno bilo tako sredinom osamdesetih? Kako je danas u realnom, svakodnevnom životu u Beogradu?

Beograd je sredinom osamdesetih godina prošlog veka u stvarnosti imao nešto više od milion stanovnika i oko 250.000 automobila. Dakle, u Šijanovoj umetničkoj verziji broj stanovnika prestonice je dupliran u odnosu na realno stanje iz toga perioda, a broj automobila je označen apstraktno kao nekoliko stotina hiljada. Beograd danas ima oko 1.700.000 stanovnika u širem gradskom području po zvaničnim podacima skorašnjeg popisa, što znači da se stanovništvo gotovo dupliralo u odnosu na period iz sredine osamdesetih.

Uprkos postojanju bele kuge u srpskom narodu i uprkos značajnom odlivu mlađe populacije zbog ratova iz devedesetih godina prošlog veka, Beograd se samo punio i rastao. Međutim, danas u Beogradu svakodnevno boravi oko dva miliona ljudi, uključujući strane državljane koji službuju ili žive u srpskoj prestonici, uključujući klasične turiste, ili ljude iz obližnjih gradova koji rade ili posluju preko dana u glavnom gradu.

Takođe po zvaničnim podacima broj registrovanih vozila u prestonici iznosi oko 750.000, što se može podvesti pod termin od nekoliko stotina hiljada automobila. Sada bi mogli da zaključimo kako je Šijanov Beograd u filmu zapravo Beograd našeg doba u kome je, doduše nominalno, povećan broj radio stanica i televizijskih centara, ali je ovaj kvantitativni skok samo doneo osetni pad kvaliteta i tačnosti u programskom sadržaju (takođe je došlo do značajnog uvećanja broja muzejskih institucija ali je ovo uvećanje, suprotno medijskoj sceni, donelo i veći kvalitet). Ako je Šijan predvideo savremeni Beograd, ko je onda danas u njemu davitelj?

Odmah upada u oči kako je u Beogradu na identičnoj administrativnoj površini drastično povećan broj stanovnika ili posetilaca, kao i da je bukvalno utrostručen broj automobila na neznatno uvećanom broju ulica u prestonici. Kako onda svi staju, kako se živi i funkcioniše u Beogradu? Kako se odvija saobraćaj pošto Beograd i dalje nema metro i sigurno ga neće dobiti u skorijem perodu?

Verovatno da bi odgovor na ovo pitanje mogli najbolje da formulišu sami Beograđani koji žive u realnoj dimenziji ovog urbanog matriksa. Opšte je poznata činjenica da su gužve, blokade, zagušenja ili kolapsi postali beogradska svakodnevnica, kao i da te pojave nisu više prisutne samo u „špicevima“ već skoro čitavog radnog dana, ali neretko i tokom vikenda zbog raznih zabavnih manifestacija ili protestnih događanja.

Ako je Šijan predvideo savremeni Beograd, ko je onda danas u njemu davitelj?

Protesti koji se manifestuju blokadom bar jedne od vitalnih saobraćajnica u Beogradu su takođe postali česti i nisu vezani samo za uske političke zahteve. A kada se blokira takva urbanistička žila-kucavica negde u centru, onda se saobraćajni kolaps preliva po čitavom gradu sve do naselja. Pošto ovo stanje traje bar jednu deceniju i pošto........

© Нови Стандард