Bir evin içindeki termostatı düşünün. Yıllarca 20 dereceye ayarlı olsun ve evdeki herkes o sıcaklıkta rahat etsin. Bir gün evin içine yüzlerce yeni oda eklenir, duvarlar yıkılır, tavanlar yükselir, kapılardan durmadan insan girip çıkar. Termostat hâlâ 20'yi gösteriyordur ama artık o rakamın hiçbir anlamı kalmamıştır. Evin fiziği değişmiştir. Ayar aynı kalsa bile ev ısınıyor ya da soğuyor demektir.

Japonya Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida'nın 5 Ekim'deki konuşmasını bu yüzden önemsiyorum. Kısa bir teknoloji haberi gibi okunabilir, ama aslında ekonominin termostatının kalibrasyonunun bozulabileceğini söylüyor.

Merkez bankacısı "yapay zekâ" dediğinde...

Merkez bankacıları sakin insanlardır. Cümlelerini, bir bomba imha uzmanının kablo kesişi gibi, tek tek tartarak kurarlar. Bu yüzden bir merkez bankası yöneticisinin konuşmasında yapay zekâ ilk sıraya çıkıyorsa, konu "teknoloji sektörü" olmaktan çıkmış demektir. Haberlere göre Uchida, yapay zekânın bankanın kendi politika toplantılarında da ana gündem maddelerinden biri olduğunu söyledi. Yani Tokyo'daki o toplantı masasında artık veri merkezleri de konuşuluyor.

Uchida'nın ilk tespiti çarpıcı: Yapay zekâ büyük bir pozitif talep şoku olarak ekonomiye ve fiyatlara yukarı yönlü baskı uyguluyor. Bunu sahaya indirgeyelim. Bir veri merkezi inşa etmek için çelik, beton, bakır, elektrik santrali, soğutma sistemi ve cip gerekir. Üstüne mühendisler, elektrikçiler ve kaynakçılar gerekir. Yapay zekâ ekonomide bir yazılım olarak değil, önce bir inşaat şantiyesi olarak beliriyor. Şantiyeler ise enflasyonun sevdiği yerlerdir.

Asıl mesele: "r-star"

Ekonomistlerin "r-star" dediği nötr faiz, ekonomiyi ne gaza basan ne de frene dokunan faiz seviyesidir. Reel nötr faiz enflasyondan arındırılmış hâliyle tanımlanıyor; üstüne enflasyon eklendiğinde nominal nötr faiz çıkıyor.

Bunu hiç görünmeyen bir denizcilik pusulası gibi düşünün. Hiçbir........

© Yeniçağ