Woodford ve yeni Keynesyen iktisat: Keynes’in mirası, neoklasik yöntem
Woodford ve yeni Keynesyen iktisat: Keynes’in mirası, neoklasik yöntem
2026 Nobel İktisat Ödülü’nü Robert E. Hall ile paylaşan Michael Woodford, modern para politikası teorisinin önde gelen isimlerinden biridir. Woodford’un çalışmaları, Keynesyen iktisadın temel sorularına neoklasik yöntemlerle cevap arayan Yeni Keynesyen yaklaşımın gelişmesinde belirleyici rol oynamıştır. Rasyonel beklentiler, dönemler arası optimizasyon, fiyat katılıkları ve eksik rekabet, bu yaklaşımın temel unsurlarıdır. Peki bireylerin rasyonel kararlarından hareket ederek Keynesyen sonuçlara ulaşmak mümkün müdür? Yeni Keynesyen İktisat hangi açılardan Keynesyen, hangi açılardan neoklasiktir? Yazı dizimizin son bölümünde Woodford’un bilimsel katkılarını, modern makroiktisadın yöntemsel dönüşümünü ve bu yaklaşımın açıklama gücüyle sınırlarını ele alacağım. Bu yazıda da yapay zekâ asistanım Daneel’in desteğinden yararlandım.
NOT: Bu yazı, yazarın iktisat teorisine ilişkin değerlendirmeleri ve tartışmaları temelinde, ChatGPT (OpenAI) desteğiyle hazırlanmıştır. Yazıdaki görüşlerin ve içeriğin sorumluluğu yazara aittir.
GİRİŞ: KEYNES’TEN YENİ KEYNESYENLERE… BİR TEORİNİN DÖNÜŞÜMÜ
1936’da Keynes’in Genel Teori’si yayımlandığında dünyanın temel ekonomik sorunu Büyük Buhran’dı. Keynes, kapitalist ekonomilerin kendiliğinden tam istihdam dengesine ulaşmak zorunda olmadığını, efektif talep yetersizliğinin kalıcı işsizlik yaratabileceğini göstermişti. Savaş sonrasında gelişen Keynesyen makroiktisat, millî gelir, tüketim, yatırım ve istihdam arasındaki toplulaştırılmış ilişkileri esas aldı. Ancak 1970’lerin petrol krizleri ve stagflasyonu, bu modellerin bazı uygulamalarını ciddi biçimde zorladı. Robert Lucas ve diğer Yeni Klasik iktisatçılar, makroekonomik modellerin bireylerin rasyonel kararlarına dayanması gerektiğini savundular. İnsanlar ekonomi politikaları değiştiğinde davranışlarını da değiştireceklerinden, geçmiş verilerden elde edilen ilişkiler gelecekte aynı biçimde geçerli olmayabilirdi.
Yeni Keynesyen İktisat işte bu tartışmaların içerisinden doğdu. Yeni Klasiklerin rasyonel beklentiler ve mikro temeller yaklaşımını büyük ölçüde benimsedi; fakat piyasaların her zaman etkin sonuçlar üreteceği görüşünü kabul etmedi. Böylece ilginç bir sentez ortaya çıktı: Neoklasik yöntemler kullanılarak Keynesyen sonuçlara ulaşılmaya çalışılıyordu.
RASYONEL BİREYLER KATI FİYATLAR VE EKSİK REKABET
Yeni Keynesyen yaklaşımın temel düşüncesi şudur: Bireylerin ve firmaların rasyonel davranması, ekonomik sistemin her zaman tam istihdamda ve etkin biçimde çalışmasını garanti etmez. Özellikle eksik rekabet koşullarında firmalar fiyatlarını belirleme gücüne sahiptir. Ancak fiyat değiştirmek maliyetli olabilir. Ayrıca ücret sözleşmeleri, fiyatlama alışkanlıkları ve piyasa yapıları nominal ve reel katılıklar yaratabilir. Bu koşullarda firmaların fiyatlarını hemen değiştirmemeleri, belirli modellerde, irrasyonel bir davranış değil, kârlarını maksimize etmeye yönelik kararlarının sonucu olabilir. Diğer bazı modellerde ise fiyat değiştirme fırsatının ne zaman doğacağı dışsal bir kısıt olarak kabul edilir.
1980’lerde Mankiw, Romer, Blanchard ve Kiyotaki gibi iktisatçıların katkılarıyla gelişen bu yaklaşım, eksik rekabetin ve küçük fiyat ayarlama maliyetlerinin önemli makroekonomik sonuçlar doğurabileceğini gösterdi. 1991’de Mankiw ve Romer’in yayımladıkları iki ciltlik New Keynesian Economics derlemesinin ilk cildi eksik rekabet ve fiyat katılıklarına, ikinci cildi ise koordinasyon başarısızlıkları ve reel........
