Dekolonizasyon ama nasıl?

11-12 Mayıs 2026 târihlerinde İstanbul’da Dünya Dekolonizasyon Formu (World Decolonization Forum) düzenlendi. EnstitüSosyal’in ana organizatörlüğünde gerçekleştirilen Forum’a Türkiye’den Nun Vakfı, Boğaziçi Üniversitesi, İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM) başta olmak üzere birçok yabancı üniversite ve akademik kuruluş katkı sağlamaktadır. 

Bu organizasyon için İstanbul’un seçilme sebebi coğrâfî konumunun yanında, ulaşım ve konaklama imkân ve kolaylıklarından öte, sâhip olduğu benzersiz târihsel ve kültürel altyapı ve kimliktir. Önce Roma İmparatorluğu’nun ve daha sonra onu da sınırlarına katarak mirâsını devralan Osmanlı’nın başkenti olması İstanbul’u böyle bir organizasyon için râkipsiz hâle getirmektedir.

Forum’da söylenen her şey aslında İstanbul’un bir şehir değil, ontolojik bir kavram olmasında karşılık bulmaktadır. Bunun sebebi İstanbul’un sömürgecilik ve kolonizasyon anlayışının dünyâya tam anlamıyla egemen olmasının önündeki son ve en büyük engel olan Osmanlı’nın başkenti ve varlık simgesi olmasıdır. Osmanlı, ihtişamlı günlerinden ve o günlerdeki güç ve sınırlarından çok uzak olmasına rağmen, kolonizasyon sürecinin tamamlanması için bir engeldi. Süreç (keşke) tamamlanmasaydı, hem sürecin önceki adımları ve aşamaları da boşa gitmiş olacaktı hem de sürecin tamamlanmasının ardından hız kazanan bugünkü küreselleşme süreci de başlayamayacaktı. 

Şu kavram yanlışını da düzeltmek gerekir ki, “küreselleşme” yerine “küreselleme ve küresellenme” süreci demek daha doğrudur. Çünkü “küreselleşme” kavramında bir mütekabiliyet (karşılıklılık) anlamı olması gerekir. Oysa küreselleşme siyâsî, ekonomik ve kültürel olarak Batı dünyasının tek taraflı ve dengesiz menfaat sistemidir.

Osmanlı, küreselleşmenin başlamasında ve bunun için kolonizasyon sürecinin tamamlanmasında en büyük engeldi ve başkenti İstanbul’du. Dolayısıyla kolonizasyona ve küreselleşmeye karşı verilen mücadelenin bayrağı İstanbul’da yere düştü. O bayrak, düştüğü yerden kaldırılmalıydı. Dünya Dekolonizasyon Formu bunu sembolik olarak yaptı.

Forum katılımcılarının ortak özelliklerinden biri, kolonizasyona mâruz kalan ülkelerden gelmeleriydi. Türk katılımcıların olması bu özelliği........

© YeniBirlik