Destekleme politikaları tarımın direksiyonudur; çiftçiden mi, yoksa sanayici ve tüccardan tarafa mı döndürüleceğini gösteren pusuladır. Direksiyona yön veren de, hükümettir. Çiftçilerin krizde olmasının temel nedeni, hükümetlerin politikalarıdır 

Tarım Kanunu’nun çıkarıldığı 2006 yılında çiftçilerin kredi borcu, 6 milyar 475 milyon lira idi. 2026 yılı Temmuz ayında 1 trilyon 492 milyon 28 bin liraya yükseldi. Yani 20 yılda yaklaşık 230 kat arttı. Çiftçi borçları 230 kat arttığı bu zaman zarfında AK Parti iktidardaydı

Sözü dolandırmadan söyleyeyim: Çiftçi darda; ürettiğine, üreteceğine pişman edilmiş durumda! Nedenlerinin kökleri, geçmişte temelleri atılan, bugün yanlışlığı orta yerde olan; neoliberal tarım politikalarında.

Çiftçiler neden darda?

Destekleme politikaları tarımın direksiyonudur; çiftçiden mi, yoksa sanayici ve tüccardan tarafa mı döndürüleceğini gösteren pusuladır. Direksiyona yön veren de, hükümetin elidir. Özcesi, çiftçilerin bugün krizde olmasının temel nedeni, hükümetlerin tarımda uyguladıkları serbest piyasa politikaları…

Ama ana neden, hükümet(ler)in tarımı desteklememesidir. Hükümetlerin uyguladığı serbest piyasa politikaları nedeniyle çiftçilerin; devleti, şirketleri ve bankaları desteklemesidir. Bunu daha anlaşılır kılmak için geçmiş destekleme politikalarına bakmak gerekmektedir.

Geçmiş destekleme politikaları

Neoliberal politikalar öncesinde ithal ikameci politikalar uygulanmaktaydı. Bu dönemde tarıma yapılan destekler şöyleydi:

Fiyat yoluyla yapılan destekler,

Ucuz ve yeterli girdi temini yoluyla yapılan destekler,

Üretimin belirli kademelerinde yapılan avans ödemeleri şeklinde destekler,

Tarımsal yatırım teşvikleri,

İhracata teşvik, ithalata koruma,

Tarımsal kredi faizinin düşük tutulması,

Süt teşvik primi, pamuk primi,

Doğal afet ödemeleri,

Toprak, mera, hayvan ıslahı çalışmaları,

Toplu ilaçlamalar gibi hizmetler,

Bitki hastalık ve zararlılarına karşı erken uyarı sistemleri kurma,

Arazi toplulaştırması için yatırımlar,

Toplu ilaçlamalar (süne mücadelesi gibi),

Kooperatiflerin örgütlenmesi ve diğer kamu yatırım harcamalarıydı.

Görüldüğü üzere, devlet, ithal ikameci politika uyguladığı dönemde tarıma 16 kalem destek yapmaktaydı. Bu dönemin en yaygın destekleme şekli, fiyat yoluyla yapılan desteklemelerdi.

Fiyat yoluyla destekleme

Fiyat yoluyla desteklemelere 1930’lu yıllarda başlandı. İlk kez Ziraat Bankası aracılığıyla buğday alımı yapıldı. 1932 yılında buğday, üzüm ve çay; 1944’de pamuk ve incir; 1969’da da ayçiçeği fiyat yoluyla desteklenmeye başlandı. 1974 yılına kadar destekleme alımı yapılan ürün sayısı 30’u buldu.(1) 1982 yılında 22 ürün destekleme kapsamına alındı; 24 Ocak 1984 tarihinde İstikrar Tedbirleri nedeniyle 1990 yılında destekleme kapsamındaki ürün sayısı 10 ürüne düşürüldü; 1991 yılında bu sayı artırılarak 24’e, 1992 yılında 25’e çıkarıldı. Derinleşen ekonomik kriz sonucunda 5 Nisan 1994 Kararları ile buğday, arpa, mısır, çeltik, çavdar, yulaf tütün, şeker pancarı ve haşhaş olmak üzere destekleme alımı yapılan ürün sayısı dokuza düşürüldü. 2019 yılında ancak 3 ürün fiyat yoluyla desteklenir oldu. (2) Çiftçiye yapılan fiyat yoluyla destekleme zamanla böyle buharlaştı(rıldı).

Destekleme konusunda geçmişte uygulanan ekonomi-politikayı ayrıntılı vermekle ithal ikameci dönem güzellemesi yaptığım düşünülmesin. O dönem politikaları da çiftçilerin refahını ve sosyal düzeyini yükseltmiyordu. Sadece üretimin tekerini döndürmede köylüyü “namert”e muhtaç etmiyor; bugünkü benzer krizlere yol açmıyordu.

Neoliberal politikalar

Tarımda neoliberal politika uygulamasına geçildikten sonra ithal ikame döneminin yukarıdaki 16 kalem desteği terk edildi. Doğrudan Gelir Desteği (DGD) adı altında sadece dekara destek verilmeye başlandı. İki binli yıllara kadar tarıma destek veren kurum ve kuruluşlar özelleştirildi. Şeker pancarı ve tütüne getirilen kotalar yoluyla........

© Yeni Yaşam