Düşüncenin İslam’la ilişkisinden ne anlamalıyız? (3)

Bu serinin ilk iki yazısında anlatılan mukaddimeleri okuyanların fark edeceği üzere “düşünce” adını verdiğimiz şey, daima bir terkiptir. Farklı kanallardan gelen pek çok unsur barındırır. En saf göründüğü durumda bile dikkatle bakıldığında çok köklü akrabalıkları taşıdığı görülür. Vahyin kendisi Hz. Peygamber’in (sav) kalbine ilka edilen ilâhî bir hakikattir. Lakin müesses bir din olarak İslam, dilcilerin, müfessirlerin, fakihlerin, mütekellimlerin, mutasavvıfların ve filozofların yorumlarıyla şekillenmiş, tarih boyunca farklı coğrafyalarda muhtelif milletlerin gelenek ve tecrübeleriyle kurumsallaşmıştır. Dolayısıyla Müslümanların anlayış, yorum ve tecrübeleriyle farklı veçhe ve kabiliyetleri tahakkuk eden İslam bir yandan Hz. Peygamber’e vahyedildiği haliyle hakikatin kendisinin saflığına, beşerî müdahalelerden uzak oluşuna ve muhtelif tarihsel koşullarda otantikliğini muhafaza edebileceğine dayanır, diğer yandan da aynı hakikatin gelenek ve tecrübelerle farklı hüviyetler kazanacağına dayanır. Mecelle’nin “âdet, muhakkemdir” şeklindeki 36. maddesi bu duruma işaret eder. Her ne kadar bu madde münhasıran fıkhî bir ilkeyi dile getiriyorsa da gerçekte bilgi ve uygulamanın tüm alanlarında geçerlidir.

Şimdiye kadar yapılan kısa açıklamaları dikkate aldığımızda düşüncenin İslam’la ilişkisi üç açıdan düşünülebilir. Birincisi, herhangi bir araştırma ve tefekkür faaliyetinin hem kendisinin hem de muhtevasının İslam naslarından kaynaklanması anlamında ilişkidir. İkincisi, bir araştırma ve düşünce faaliyetinin kendisi ve muhtevasının İslam naslarından kaynaklanmamış olmakla birlikte naslarla irtibatının kurulması anlamında ilişkidir. Üçüncü ise söz konusu faaliyetin kendisi ve muhtevasının İslam nasları etrafında oluşan ve zamanla “dinden” kabul edilen görüş ve uygulamalarla irtibatlandırılması anlamında ilişkidir.

Genel olarak Şerî........

© Yeni Şafak