menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Geometri sanatın kanatlarıdır

23 0
02.08.2025

Matematik ilimlerini geometri, astronomi, aritmetik ve musiki olarak dörde ayıran

Taşköprizâde Ahmed Efendi,

geometri (hendese) ilminin anlam ve mahiyetini “Ölçü (miktar) ve onlara bağlı olan şeylerin durumlarının, bunların birbirine olan konumlarının, oranlarının ve şekli hususiyetlerinin bilindiği bir ilimdir. Konusu, mutlak ölçülerdir. Geometrik cisim (cism-i tâlimi), çizgi, yüzey ve onlara bağlı açı, nokta ve şekil gibi şeyleri kastediyorum. Menfaati, bu konulara muttali olmak suretiyle zihnin keskinlik ve nüfuz kazanması, düşünceye kuvvetli bir idman yaptırmasıdır. Bunun nedeni, geometri ilimlerinin, burhan itibariyle en kuvvetli ilimler olduğuna ittifak edilmiş olmasıdır. Menfaati kabilinden olan bir şey de bu ilimlerin alt kolları olan önemli ilimlere muttali olmaktır.” şeklinde açıklayarak, onun alt kollarını da şöyle çeşitlendirmiştir:

Bina inşaatı (mimari, tezhip, hat); optik (menâzır); mercek (lens) ve aynalar; ağırlık merkezi (mekanik), çekme, kaldırma; yüzey; su çıkarma; saatler; vakitler (zaman); savaş âletleri; gemicilik; yüzme; rûhanî âletler ilimleri… (Es-Se’âdetü’l-Fâhira fi Siyâdeti’l-Âhira: İlimler Tasnifi, trc.: Sami Turan Erel, İMÜ, İstanbul 2016; Mevzuat’ül-Ulûm, trc.: Mümin Çevik, Üçdal, İstanbul 2011)

İbnü’l-Heysem’

in, Taşköprizâde’den yaklaşık 500 yıl önce felsefeyi geometri ve mantık olarak ikiye ayırdığını, felsefede onun

burhanı bilme

nin şartı sayıldığını ve bu sebeple aynı zamanda alıştırma ilmi (ilmü’r-riyaza) olarak adlandırıldığını söyleyişini hatırlatarak (Semeretü’l-Hikme – Geometriye Giriş, trc.:........

© Yeni Şafak