Edison’un 1880’lerde sattığı ampulün ömrü 2.500 saatti, hâlbuki şimdikiler 1.000 saat civarında. Kaliforniya Livermore İtfaiyesinde el yapımı bir ampul var. Tam 125 yıldır ışık saçıyor. Lambayı takip eden web kameraları üç kere değişmiş o hâlâ yanıyor.

Mevsimi gelince yazlık ayakkabımı çıkarmış, giymiştim. Oh be, hafif, esnek, yumuşak. İkinci gün bir davete katıldım, sol tekin tabanı kum gibi dağılmasın mı salonda. Şükür ayağa değil yüze bakan dostlar arasındaydım mahcup olmadım, gazeteye geldiğimde altı kalmamıştı âdeta.

Hâlbuki benim pabuçlarım burunlarından aşınırlar. Yapmasam iyi ama gazoz kapaklarına konserve kutularına şut atmak gibi bir huyum var. Yıllarca lastik, kösele ve kauçuk giydim, böylesi ilk defa geldi başıma.

Meğer bu poliüretan ürünler yattığı yerde hidrolize olur dökülürmüş ummadığın anda.Demek ki yıllarca dayanması istenmiyor. İki üç sezon kullan at, gel yenisini satayım sana.Malum sınai inkılabı ile insan gücünün yerini makineler alır, imalat misli misli artar, mamuller ucuzlar, pazar doyar. İyi de depolar mal dolu. N’olcek şimdi bunlar? Nitekim 1. Cihan Harbi’ni müteakip “büyük buhran” patlar. Alan, bi’ daha alsın, bi’ da alsın, ha bire alsın. Tüketimi nasıl kamçılarız acaba?Ve Bernard London “Büyük Buhrana Planlı Eskitme ile Son” isimli çalışmasıyla reçeteyi sunar; “Öyle bir mal üretin ki bir süre sonra vasfını kaybetsin, arıza versin, modası geçsin, yenisini satamazsınız yoksa?”

Efendim Kaliforniya Livermore İtfaiyesinde el yapımı bir ampul var, karbon flamanı ile tam 125 yıldır ışık saçıyor. Lambayı takip eden web kameraları üç kere değişmiş o hâlâ yanıyor, dayanıyor. Taaa tungsten evveli imal edilen bir ampul bugüne kadar gelebiliyorsa şimdi feriştahı yapılır, garanti verilir sittinsene sonraya.

Edison’un 1880’lerde sattığı ampulün ömrü 2.500 saatti, hâlbuki şimdikiler bin saat civarında. Burada bi’ tezgah mı var acaba?

Şöyle; General Elektrik, Philips ve Osram gibi önde gelen firmalar buluşur (Phoebus Cartel -1924), ampul ömrünü sınırlama kararı alırlar. Bırakın çatlasın patlasın gidip yenisini alsınlar. Ezkaza mukavim ampul yapan firmayı sigaya çeker, tazminat alırlar.

Kirli anlaşma II. Cihan Harbi’ne kadar sürer, sonra birbirlerine girer dağılırlar. Şimdi ferdî olarak devam ediyorlar kusurlu mala.Yaaa arkadaş bir devlet de “Yapmayın etmeyin” demiyor bunlara.

Elektronik ve beyaz eşya yapan firmalar hilal-i ahmer değil. Sanmayın ki mutluluğunuz umurlarında. Siz potansiyel kazsınız, başka nasıl yolabilirler acaba?Son yıllarda çıkan ev aletleri (kombi, fırın, buz dolabı vs.) takriben on yıl dayanıyor, sonra arıza çıkarıyor. Gidiyorsunuz “ana kart ya da beynin değişmesi lazım” diyorlar.

- Tamam değiştirelim o zaman.

Öyle bi’ fiyat çekiyorlar ki yenisini almak daha makul geliyor. Rahmetli ninemin 60’lı yıllardan kalma yuvarlak hatlı kambur bir buzdolabı vardı, hiç arıza çıkarmadı. Yaşıyor olsa onu kullanacaktı hâlâ.

Buzdolabı dediğin atla deve değil, bir kompresör, bir kondansör, birkaç da sensör sonunda. Bilerek girift yapıyorlar ki arıza çıksın, düşesin ocağına.Eskiden davul fırınlar vardı içinde basit bir rezistans, koparsa alır değiştirirsin........

© Türkiye