Dr. Mustafa ÖztürkMedipol Üniversitesi

Bir dönem nükleer enerjiye mesafeli duran ülkeler bugün neden tekrar nükleer santral yatırımlarını konuşuyor? Daha düne kadar nükleer enerjinin geleceğinin olmadığı yönünde yorumlar yapılırken, bugün dünyanın birçok ülkesinde yeni reaktör projeleri niçin gündeme geliyor? Bu sorular yalnızca enerji politikaları açısından değil, global siyasetin ve ekonomik rekabetin geleceğini anlamak açısından da önem taşıyor.

Aslında yaşanan dönüşümün temelinde çok basit bir hakikat yatıyor: Dünyanın enerji ihtiyacı hızla artıyor ve mevcut kaynaklar tek başına bu ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalıyor.

Tarih boyunca enerji, devletlerin yükselişinde belirleyici unsurlardan biri oldu. Sanayi Devrimi'nin arkasında kömür vardı. Yirminci asrın ekonomik ve siyasi dengelerini büyük ölçüde petrol şekillendirdi. Petrol rezervlerine sahip ülkeler uluslararası sistemde önemli avantajlar elde etti. Savaşlar, ittifaklar ve ekonomik rekabet çoğu zaman enerji kaynakları üzerinden şekillendi.

Bugün ise yeni bir dönemin içindeyiz. Yirmi birinci yüzyılın enerji tartışmaları petrol etrafında değil, elektrik üretim kapasitesi etrafında şekilleniyor. Dijitalleşme, yapay zekâ, elektrikli araçlar, veri merkezleri ve yüksek teknoloji üretimi, tarihin hiçbir devrinde olmadığı kadar büyük bir enerji talebi oluşturuyor.

Artık yalnızca fabrikalar enerji tüketmiyor. Kullandığımız akıllı telefonlardan bulut sistemlerine, yapay zekâ uygulamalarından dijital bankacılığa kadar günlük hayatın her sahası devamlı enerjiye ihtiyaç duyuyor. Bir yapay zekâ sisteminin çalışabilmesi için binlerce işlemcinin aynı anda faaliyet göstermesi gerekiyor. Veri merkezleri günün yirmi dört saati çalışıyor. Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte enerji şebekeleri üzerindeki yük her geçen gün artıyor.

Bu sebeple günümüzde enerji, yalnızca ekonomik kalkınmanın değil, teknolojik gelişmenin de temel şartı olarak görülüyor. Güçlü bir enerji altyapısına sahip olmayan ülkelerin dijital dönüşüm yarışında öne çıkabilmesi giderek zorlaşıyor.

RUSYA-UKRAYNA SAVAŞIYLA ORTAYA ÇIKAN RİSK

Rusya-Ukrayna savaşı ise enerji güvenliği konusunu tekrar dünyanın gündemine taşıdı. Avrupa ülkeleri uzun yıllar boyunca Rus doğalgazına dayalı bir enerji politikası izledi. Bu durum ekonomik açıdan avantajlı görünse de savaşla birlikte enerji bağımlılığının ne kadar ciddi riskler doğurabileceği ortaya çıktı. Doğalgaz arzına ilişkin belirsizlikler enerji fiyatlarını yükseltti, üretim maliyetlerini artırdı ve birçok Avrupa ülkesini yeni enerji arayışlarına yöneltti.

Bugün “enerji güvenliği” mefhumu, “ulusal güvenlik” kavramının ayrılmaz bir parçası olarak değerlendiriliyor. Çünkü enerjiye erişim problemi yaşayan bir ülkenin ekonomik büyümesini sürdürmesi, sanayi üretimini artırması ve sosyal refahı koruması oldukça güçleşiyor. Bu sebeple devletler sadece sınırlarını değil, enerji arzlarını da korumak mecburiyetinde olduklarının farkına varmış durumda.

Tam da bu noktada nükleer enerji yeniden önem kazanıyor.

NÜKLEER ENERJİ YENİ BİR TEKNOLOJİ DEĞİL

Nükleer enerji aslında yeni bir teknoloji değil. Ancak bugün yeniden ilgi görmesinin sebebi değişen küresel şartlar. Çünkü ülkeler artık yalnızca enerji üretmek istemiyor; aynı zamanda kesintisiz, öngörülebilir ve uzun vadeli enerji kaynaklarına ihtiyaç duyuyor.

Güneş ve rüzgâr enerjisi son derece önemli ve değerli kaynaklardır. Türkiye de son yıllarda bu alanlarda önemli yatırımlar gerçekleştirmektedir. Ancak yenilenebilir enerji kaynaklarının tabiat şartlarına bağlı olması, enerji politikalarında tek başına yeterli olmamalarına yol açmaktadır. Güneşin olmadığı saatlerde, rüzgârın yetersiz olduğu dönemlerde ya da talebin aniden yükseldiği zamanlarda enerji sisteminin başka kaynaklarla desteklenmesi gerekir.

Nükleer enerji bu noktada kesintisiz üretim kapasitesiyle öne çıkmaktadır. Bir nükleer santral, hava şartlarından müstakil şekilde uzun müddet elektrik üretebilmektedir. Bu sebeple........

© Türkiye