Prof. Dr. M. Burak Gönültaş

Okul şiddetine karışma açısından güçlü tahmin ediciler bulunuyor. En güçlü tahmin edici olarak “antisosyal davranışlarda bulunma” geliyor. Bu kişilerde akran zorbalığı, ırkçı-radikal oluşumlarda bulunma, sık yalan söyleme, otoriteyle devamlı çatışma, okuldan kaçma, alkol, sigara ve madde bağımlılığı ile şiddet içerikli konsol oyunları oynama gibi antisosyal davranışlar görülebiliyor.

Kahramanmaraş, Şanlıurfa, Manisa ve diğer şehirlerde yaşanan silahlı şiddet vakalarının eğitim öğretim mekânları içerisinde meydana gelmesi hem üzücü olmakta hem de giderek endişelerimizi arttırmaktadır. Bu vakalar aslında buzdağının görünen tarafında ve bize yeni bir realiteyi haykırıyorlar: Şiddet içerikli davranışlar maalesef yaygınlaşıyor. Üstüne, çocuk ve gençlerin sosyalizasyonu için ebeveyn, öğretmen gibi sosyal unsurlar geleneksel rollerini kaybediyor. Diğer yandan, yaygın medya, sosyal medya ve dijital mecralardaki karakterler ve bunların etkileşme şekilleri çocuklar üzerinde daha tesirli bir hâle geliyor. Bazı vakalarda şiddetin silah kullanılarak ifade edilmesi, bu durumu daha da vahimleştiriyor ki, çocuk ve gençlerimizin geleceği adına bakış açılarımızın artık değişmesi gerektiği ortaya çıkıyor.

Bu yazıda da, okulların şiddet vakalarına zemin hâle gelmesindeki kriminolojik ve psikososyal arka planı ve gelecek vakaları önlemek adına nasıl bir bakış açısına ihtiyaç olabileceğini soru ve cevaplarla açıklamaya çalışacağım.

KONSOL OYUNU OYNAR GİBİYDİ

Manisa’daki vakada failin davranışlarında ne göze çarptı?

Hadisede okul girişinde alınan tedbirlerin görünür olması, belki de failin okul sınırları içerisinde bir şiddet eylemine girişmesini ve daha kötü sonuçlar çıkmasını önlemiş olabilir. Diğer yandan failin silaha ulaşımını kolaylaştıracak bir ev ve aile ortamı var. Ayrıca geçmiş dijital mecralardaki davranışlarında tehdit içerikli paylaşımlar bildirilmiş.

Göze çarpan durumsa şuydu: Görüntülerde, failin elinde silahla koşar vaziyetteki hâli, silahı tutuş şekli, şu an piyasadaki yaygın silahlı şiddet oyunlarındaki karakterlere çok benziyor, bu da failin bu tür oyunlardan etkilenmiş olabileceği yönünde bir kanaat veriyor.

OKULDAKİ ŞİDDET FAİLLERİNİN ÖZELLİKLERİ

Okul şiddeti üzerine yapılmış 362 aktüel araştırmadan derlenerek hazırlanan bir rapora göre (*); okul şiddetine karışma açısından güçlü tahmin ediciler şunlar olarak raporlanmıştır:

En güçlü tahmin edici olarak “antisosyal davranışlarda bulunma” gelmektedir. Okul dışında, evde veya sokakta antisosyal davranış sergileyen çocuk ve gençlerin bu davranışlarını okula da taşıdığı görülmektedir. Özellikle bu davranışları yıkıcı bozucu hâle gelmiş olanların, bir suçlu davranışa bulaşma ihtimalleri artıyor. Bu davranışlar akran zorbalığı ve siber zorbalık, sık yalan söyleme, okul ve otoriteyle devamlı çatışma, okuldan kaçma, alkol, sigara ve madde bağımlılığı, çeteleşme, ırkçı-radikal oluşumlarda bulunma ve şiddet içerikli oyunlar oynama gibi antisosyal davranışlar şeklinde karşımıza çıkabiliyor.

İkinci sırada ise “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu” (DEHB) teşhisi geliyor. DEHB teşhisi veya hiperaktivite, dürtüsellik ve çabuk öfkelenme gibi semptomları kolaylaştırabiliyor ve bu çocukların şiddete karışmasını hızlandırabiliyor.

Üçüncü olarak ise çocuklukta maruz kalınan kötü muamele durumlarıdır. Çocukluk döneminde fiziki/cinsel istismara veya ihmale maruz kalmak önemli bir risk faktörü olarak tanımlanmıştır.

Dördüncü olarak akranları tarafından reddedilmek ve antisosyal akranlarla etkileşim gelmektedir. Akranları tarafından dışlanmak, reddedilmek veya suça meyilli/düzensiz akran gruplarına dâhil olmak şiddet uygulama riskini önemli ölçüde artırabiliyor.

Beşinci olarak ise ahlaki gelişim problemleri ve bilişsel çarpıtmalar geliyor. Şiddet veya zorbalığı ahlaki olarak kabul edilebilir görmek, sorumluluğu üstlenmemek veya kurbanı suçlamak gibi bir anlayış geliştirebiliyorlar.

Bir diğer tahmin........

© Türkiye