Savunma sanayiinde uzun süre AR-GE, tasarım, yeni ürünler üzerinden konuşuldu. İnsansız sistemler, platform projeleri, yerli alt sistemler… Ancak son beş yıldaki asıl kırılma, tasarım başarısından ziyade, bu tasarımların sistematik ve sürdürülebilir seri üretime dönüştürülmesinde yaşandı. Artık gündem, kavramsal tasarımdan, prototipten çok, üretim hattı ve kapasite planlaması haline gelmiş durumda.

Savunma ve havacılık ihracatının 10 milyar dolar seviyesini aşması, sadece ticari bir performans göstergesi değil. Bu verinin bize gösterdiği, üretim süreklilik kazanıyor, müşteri coğrafyası genişliyor. Seri üretim, çok müşteri.

Türkiye’nin içinde bulunduğu güvenlik kuşağı, Karadeniz’den Doğu Akdeniz’e ve Suriye güneylerine, Kafkasya’dan Balkanlara ve Orta Doğu’ya uzanan hatlar olarak tanımlanabilir. Türkiye’nin kalbi olduğu Türk İslam kültür kuşağı ise biraz daha yukarıdan bakışla, Doğu Asya’dan Afrika’ya uzanan hilalî hattır. Güvenlik ve kültür kuşağımız savunma sanayii için sadece bir pazar değil, aynı zamanda ülkemiz için stratejik bir sorumluluk alanı da. Bu coğrafyada güvenlik mimarisi hızla değişirken, tedarik zincirleri kırılganlaşırken ve büyük güç rekabeti sertleşirken, savunma sanayiinde “ölçek” bir caydırıcılık unsuru hâline gelmektedir. Ölçekli üretim kapasitesi, kriz dönemlerinde dışa bağımlılığı azaltacak; müttefikler nezdinde güvenilir tedarikçi algısını güçlendirecek, müttefik adaylarının ittifaka dahil olmasını da teşvik edecektir. Buna jeopolitik ağırlığın sanayi boyutu diyebiliriz.

İşte, 16 Şubat 2026’da düzenlenen 3. Millî Havacılık Endüstrisi Çalıştayı (SAHA MİHENK) bu bağlamda stratejik bir anlam taşımaktadır. Bu yıl için Aselsan tesislerinde “Kalitede Birlik, Rekabette Güç” temasıyla gerçekleştirilen çalıştay, tasarımdan seri üretime geçişte kalite kültürü, sertifikasyon altyapısı ve tedarik zinciri olgunluğunun belirleyici rolüne odaklandı. Mihenk kelimesi altının saflığını test eden taş için kullanılır. Çok doğru bir anlamla savunma sanayii de artık kendini test ediyor diyebiliriz. 

3. MİHENK’te ana yükleniciler ile tedarik ekosisteminin, aynı ortamda “sanayileşme olgunluğu”nu tartışması, üretim fazına geçişin artık herkesin gündeminde bir mesele olduğunu da gösterdi. Uluslararası literatürde, teknoloji olgunluğu (THS – Teknoloji hazırlık seviyesi) ile üretim olgunluğu (ÜHS – Üretim hazırlık seviyesi) arasındaki fark sıkça vurgulanır. Bir ürün teknik olarak çalışabilir; ancak üretim sistemi kurumsallaşmamışsa seri üretim sürdürülebilir olmaz. Yetersiz adette ya da yetersiz kalitede ürün başarısızlık anlamına gelir. Konfigürasyon yönetimi, ileri ürün kalite planlaması, kapasite yönetimi ve izlenebilirlik; bu aşamada diğer kritik unsurlardır. MİHENK’te öne çıkan başlıkların büyük ölçüde bu kavramlarla örtüşmesi, Türkiye’nin küresel üretim normlarına yaklaştığını da gösteriyor. 

Savunma sanayinde olan bitenin şans eseri olduğunu söyleyemeyiz. Devlet politikası aslında bu sürecin omurgasını oluşturmakta. 12. Kalkınma Planı, Orta Vadeli Program, kümelenme destekleri, HİT-30 ve benzeri üretim destek programları; savunma sanayiini yalnızca AR-GE merkezli değil, üretim merkezli bir perspektifle de ele aldı. Yerel sertifikasyon altyapısının güçlendirilmesi, akreditasyon süreçlerinde uluslararası tanınırlığın artırılması, yüksek faiz ortamında üretimin ekosistemine ilerleme destekleri ve diğer yatırım finansmanı araçlarının devreye alınması; seri üretimin lehinde yapısal adımlardı. Zaten, devlet politikaları ile özel sektör kapasitesi hizalanmadan ölçeklenme mümkün de değildir.

Türkiye’nin kültür havzasında artan savunma iş birlikleri de, bu üretim kapasitesini ayrıca bir dış politika enstrümanına dönüştürmekte. Balkanlar, Kafkasya, Türkistan, Doğu Asya, Güneybatı Asya (Orta Doğu, Körfez) ve Afrika’da savunma tedariki yalnızca bir ticaret kalemi değil; uzun vadeli güvenlik işbirliklerine de bir temel olabilecek. İşte bu nedenle, seri üretime geçiş, spesifik bir sektörde ekonomik bir büyüme meselesinden öte, stratejik derinlik üretme meselesidir. Kitap isimlerinden kitabın içine bile tezahür edememiş, fason değil, tam bir kanlı canlı stratejik derinlik.

Kültür havzasında güvenilir tedarikçi olmak ise üretimde disiplin gerektirmektedir. Bu nedenle, Türk savunma sanayii, tasarım başarısından üretim rejimine geçmektedir. Üretim başarısı ise sonraki hedeftir. Bu hedefe doğru bugünkü ilerleyiş, jeopolitiğin gerektirdiği hız ve ölçekle uyumlu bir sanayi mimarisini inşa etme sürecidir. SAHA İstanbul Kümelenmesi tarafından düzenlenen MİHENK Çalıştayı ise bu mimarinin kalite ve rekabet boyutunu kurumsallaştırma yönünde atılmış önemli adımlardan olmuştur.

© Türkgün