Bazen bir milletin kaderini şairler de değiştirir. Abdülhamid Süleyman Çolpan da işte böyle bir isimdir. Kullandığı “Çolpan” mahlası boşuna seçilmiş değildir. Türk düşüncesinde çoban yıldızı, karanlıkta yol gösteren işarettir. O da ömrünü, esaret altındaki Türkistan’a yol göstermeye adamıştır. Andican’da yetişen, mahalle mektebi ve medrese eğitimi alan, Türk lehçelerine vâkıf olan, Arapça, Farsça ve Rusça bilen Çolpan; yalnız bir şair değil, aynı zamanda bir fikir adamı, bir kültür neferi ve millet uyarıcısıdır. Cedidçi aydınların tesiriyle yetişmiş, Türk dünyasının kültür ve edebiyatını yakından takip etmiş, kalemini halkının hürriyet yoluna sürmüştür.  

Çolpan’ın büyüklüğü, sadece esarete karşı öfkesinde değildir. Asıl büyüklüğü, kurtuluşun yolunu da göstermesindedir. Onun anlayışında milliyetçilik; hamasi slogan atmak değil, önce millete kendi dilini, kendi değerini, kendi mektebini kazandırmaktır. Romanlarında ve fikir dünyasında çocukların önce millî okullarda yetişmesi, kendi milletinin dilini ve değerlerini öğrenmesi, sonra ilim ve fen için dünyaya açılması gerektiği vurgulanır. Yani Çolpan’a göre millet-vatan inşası, yalnız sınır korumakla değil; mektep kurmakla, dilini yaşatmakla, irfanı ayağa kaldırmakla mümkündür. Bugün de bize düşen budur: Kökü toprağa bağlı ama gözü ufukta bir nesil yetiştirmek.

Burada dikkat çekici olan bir başka nokta şudur: Çolpan’ın milliyetçiliği, içe kapanan değil birleştiren bir milliyetçiliktir. O’nun satırlarında İsmail Gaspıralı çizgisinin, yani “Dilde, fikirde, işte birlik” ülküsünün yankısı duyulur. Çolpan, Türklerin parçalanarak değil, dayanışma içinde yükselerek ayakta kalabileceğini bilir. Bu yüzden onun eserlerinde birlik fikri, bir süs cümlesi gibi değil; doğrudan kurtuluş reçetesi gibi durur. Türk dünyasının birbirini unutmadığı, birbirinin acısına sağır kalmadığı bir düzen, onun zihnindeki büyük ülkünün........

© Türkgün