Her kültürün ruhun derinliklerinden fırlayıp dışa vuran bir çığlığı vardır. Uzun havalar bizde âşığın bağrına saplanan bir ok gibidir. Hüzünlü balatlar İrlanda’da dinleyenlerin içini parçalar. Amerikalı siyahilerin müziği blues onların çektikleri dert ve ıstırapları sana da çektirir. Endülüs’te ise bu çığlığın adı flamenkodur.

İspanya dendiğinde akla ilk gelenlerden biri flamenkodur, ancak onun beşiği Endülüs’tür. Burası değişik kültürlerin ve dinlerin buluştuğu eşsiz bir coğrafyadır. İspanyol, Roman, Arap, Berberi ve Yahudi kültürlerinin bir potada eridiği, hüznün ve coşkunun aynı anda var olduğu bir medeniyet havzasıdır.

Bu kültürlerin halk müzikleri zamanla birleşmiş ve ortaya insan ruhunun en çıplak duygularını anlatan benzersiz bir ifade dili çıkmıştır.

Flamenko dansıyla, gitarıyla ve vokaliyle bir bütündür. Flamenko’da Cante (şarkı), Toque (gitar) ve Baile (dans) bir bütün oluşturur. Üç başlı bir ejderha gibidir. Birini diğerinden ayırmak olanaksızdır. Gitarın tınısıyla yükselen, vokalistin yürek burkan çığlığında şekillenen, dansçının topuklarını yere vuruşuyla doruğa çıkan bu sanat ne sadece bir danstır ne de yalnızca bir müziktir. O bir varoluş biçimidir. Duygunun ses ve bedenle sanata dönüşmesidir.

Flamenko dinlerken acı, sevinç, özlem ve meydan okuma hissedilir. Gitarın sert ve zarif dokunuşları, el çırparak tutulan ritimler, ayakların yere kararlı vuruşu bir hikâye anlatır. Şarkıcının sesi kimi zaman bir çığlık gibi yükselir, kimi zaman bir fısıltı gibi içe dönüktür.

Dans kısmı başlı başına büyüleyicidir. Flamenko dansçısı yalnız bedenini değil, bakışını, duruşunu ve sessizliğini de kullanır. Bir kol hareketi gururu anlatır, dönüş öfkeyi gösterir. Flamenko sahnesinde teknik kadar karakter de önemlidir. Dansçı yalnızca adım atmaz, meydan okur, yas tutar, sevinir, direnir ve tavır koyar.

Flamenko dansçısının yüzünde ne tam bir gülümseme ne de somurtma vardır. İkisinin arasında duende dedikleri o gizemli duygunun pençesindedir.

Ünlü şair Federico García Lorca'nın deyimiyle duende yeteneğin değil, yüreğin teridir. Sahneye çıkanlara şeytan gibi fısıldayan, içlerindeki karanlıkla aydınlığı buluşturan büyülü ve sihirli bir güçtür. Flamenko duende'nin vücut bulmuş halidir.

Flamenko dendiğinde akla dansçının tahta zemine vuran ayakları ya da zapateado gelir. Her vuruş bastırılmış bir çığlıktır, toprağa vurulmuş bir yumruktur. Kimi zaman bir sevgilinin hasreti, kimi zaman hor görülmüş bir halkın başkaldırışı, kimi zaman da dertlerin kabullenişidir.

Lola Flores: Pena, penita pena / Acı, küçük acı, acı

Lola Flores flamenko müziğinin La Faraona (firavun) lakaplı kraliçesidir. En ünlü şarkısı Ay, pena, penita, pena! geçen yüzyılın ünlü bir halk türküsü ya da kopla’dır.  Lola Flores fırtınalı kişiliği ve sahnedeki ateşli enerjisiyle bu şarkıyı içselleştirmiş ve eser onunla özdeşleşmiştir.

Ay, pena, penita, pena Quintero, León ve Quiroga üçlüsünün eseridir. Şarkı ilk kez 1951 yılında bestelenmiş ve bir fenomen haline gelmesi 1953 yılında çevrilen aynı isimdeki film sayesinde olmuştur. Filmde bir şarkıcıyı canlandıran Lola Flores parçayı o kadar ateşli yorumlamıştır ki şarkı onun markası haline gelmiştir.

Şarkının sözleri umutsuzluğun resmini çizer ama umuda da kapı aralar. “Gökyüzünde güç sahibi olsaydım sevgilimin hapsedildiği zindanın demirlerini kesmek için bir ay bıçağı kullanırdım” der. Aşk uğruna kaderin karanlığına meydan okur.

Nakarat kısmı şarkının en bilinen ve en vurucu bölümüdür. “Acı, küçük acı, yüreğimin acısı, damarlarımda bir kasırga gücüyle akan.” Burada acı pasif bir duygu değil, bedeni sarsan fiziksel bir güçtür. Dizginlenemeyen bir at gibidir, ne yöne gideceği belli değildir.

İkinci bölümde Lola sarayları, paraları ve serveti reddeder. Tek istediği sevdiğinin acısını paylaşmak, onun gözyaşlarını içmektir. Sevgilisinin başına gelen talihsizlikten kendi güllerini sorumlu tutar.

Patricia Guerrero (dansçı): Tangolar

Bu performans sırasında yalnızca 16 yaşında olan Patricia Guerrero kendisi gibi ünlü bir flamenko dansçısı olan Carmen Guerrero’nun........

© T24