Devletlerarasında bir çatışma/savaş ihtimali ortaya çıktığında medya organlarında bu devletlerin Global Firepower Endeksleri (GFP) yayınlanarak aralarında güç kıyaslaması yapılır; genel olarak kimin sıralaması daha üstte ise onun kazanacağı kabul edilip buna dair yorumlar ağırlık kazanır.

Peki, GFP Endeksi sanıldığı gibi bize doğru ve yeterli bilgiyi sağlar mı? Sahadaki gerçeklik kağıt üzerindeki güçle uyumlu sonuç doğurur mu?

Bu yazımızda GFP Endeksinin ne kadar gerçeği yansıttığını İsrail örneğinden hareketle irdelemeye çalışacağız.

145 Ülkenin Askeri Gücünü Sıralayan GFP

145 ülkenin askeri gücünü sıralayan Global Firepower Index (GFP), 2006’dan bu yana bir web sitesi olarak faaliyet göstermekte, listede yer alan 145 ülkenin askeri gücünü yıllık olarak sıralamaktadır. GFP’nin verdiği bilgiye göre bu sıralama, devletlerin sadece asker sayısına veya bütçesine bakarak değil; 60'tan fazla bireysel faktörü içeren özel bir formülle ve "PowerIndex" (PwrIndx) puanı hesaplanarak yapılmaktadır. Bu hesaplamada sıfıra ne kadar yaklaşılırsa, askeri güç o kadar yüksek kabul edilmektedir.

Sıralamada çoğunlukla CIA World Factbook, Wikipedia’dan sağlanan veriler ve açık kaynak bilgileri kullanılmaktadır. Bu verilerin bazen güncelliğini yitirdiği veya hatalı olduğu görülmektedir.

Global Firepower 2026 sıralamasına göre ilk 10 ülke şu şekilde sıralanmıştır:[i]

Sıralamayı belirleyen temel kriterler ve kategoriler şunlardır:

Personel Sayısı (Toplam nüfus, Askerlik çağındaki nüfus, Aktif-Yedek-Paramiliter Güçler)

Askeri Envanter ve Silah Çeşitliliği (Hava Gücü, Kara Gücü, Deniz Gücü / Tank, uçak, gemi, top vb.)

Savunma Bütçesi ve Mali Kaynaklar (Savunma bütçesi, dış borç, döviz/altın rezervi, PPP)

Lojistik ve Altyapı (Havalimanı, liman, ticaret filosu, demiryolu/karayolu)

Doğal Kaynaklar (Petrol üretimi, tüketimi, rezervi)

Özel Düzelticiler (Bonus ve Cezalar)

Sistem, sadece büyük ama teknolojiden yoksun orduların öne çıkmasını engellemek veya küçük ama teknolojik olarak gelişmiş orduların gücünü yansıtmak için özel katsayılar (bonus ve cezalar) uygular.

Endeksin Eksiklikleri

Sadece ülkelerin konvansiyonel (kara–deniz–hava) savaş potansiyelini ölçmesi Global Firepower Index’in en büyük eksikliğidir. Model, Soğuk Savaş döneminden kalma geleneksel parametreler üzerine kurulu olup tamamen ülkelerin konvansiyonel savaş kapasitesini dikkate alır. Bu raporlamada savunmayla ilgili konvansiyonel olmayan bilgilere yer verilmez.

Savaş konseptini kökten değiştiren yapay zeka destekli İHA'ları, sürü dronlarını veya asimetrik yazılım/elektronik harp kapasiteleri sıralamaya yansımaz. Endeks, orduların ellerindeki sistemlerin "teknolojik kalitesi” hakkında da bilgi vermez.

Ülkelerin nükleer silah stokları, siber uzay üstünlüğü ve uzay tabanlı uydu/istihbarat ağları puanlamaya dahil edilmez.

Açık kaynak verilerini derleyip sıralayan indeks, devletlerin sahip olduğu ve ulusal güvenlik sırrı olarak korudukları savaş sonuçlarını etkileyebilecek projelerini ve yeteneklerini de irdelemez.

GFP, bir ülkenin genel endüstriyel potansiyeli ve büyük askeri varlıklarının kaba bir dökümü için fikir verir.

Bunlar dışında, devletlerin savaş kapasitelerini doğrudan etkileyen ancak endekste yer verilmeyen diğer unsurları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:

Askeri ittifakların çarpan etkisine yer verilmez

Global Firepower Index, her ülkeyi tek başına bir aktör olarak ele alır; jeopolitik dengeleri veya uluslararası ilişkileri değil, tamamen ulusal coğrafi, demografik, ekonomik ve konvansiyonel askeri kapasiteyi ölçmeye odaklanır. Ülkelerin müttefiklik ilişkilerinin (NATO gibi), düşmanlıklarının veya ittifak değişikliklerinin etkisi "PowerIndex" puanında hesaba katılmaz. Halbuki askeri ittifaklar müttefik devlete bir yandan ilave caydırıcılık, diğer yandan ittifakın kuvvet ve envanterinden faydalanma imkanı sağlayacağı için puanlaması düşük ülkeler için güç çarpanı etkisi doğurmaktadır. Bu önemli husus ihmal edilmektedir.

Askeri doktrin hakkında bilgi vermez

GFP, ülkelerin hava, kara veya deniz güçlerini hangi stratejik doktrine göre yapılandırdığına dair herhangi bir bilgi veya analiz sunmaz. Mesela deniz gücünün envanterini verir ama donanmasını açık denizlerde küresel güç olma hedefi için mi, yoksa sadece kıyı koruması amacıyla mı kurduğu bilgisi yer almaz. Ülkenin savunma stratejisinin caydırıcılığa mı, taarruza mı, yoksa asimetrik savunmaya mı dayandığı dikkate alınmaz.

Bütçe bilgisi sınıflandırılmaz

GFP, savunma bütçesinin dağılımına ilişkin bilgi sunmaz. Harcamanın Ar-Ge'ye mi, personel maaşlarına mı, yoksa ağır silahlara mı harcandığına dair sınıflandırılmış bilgiler bulunmaz. Dolayısıyla bütçenin hangi askeri hedeflere yönelik olarak kullanılmakta olduğuna dair bir kanaate ulaşılması zordur.

Ordunun silah envanterinin kaynağı bildirilmez

GFP, orduların envanterindeki silahların kaynağına dair bilgi de sunmaz. Halbuki orduların kendine yeterliliği; silah, mühimmat ve yedek parça tedariki bakımından başka ülkelere olan bağımlılığı savaşma kabiliyeti ve savaşı sürdürebilme yeteneği bakımından hayati önemdedir.

Endekse dahil 145 ülke ordusunun pek çoğunun kendine yeterliliği bulunmamaktadır ve ana muharebe tankları, savaş uçakları, gelişmiş hava........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü