1900'lerin başında Venezuela, geçimini kahve ve kakao satarak sağlayan, halkı oldukça fakir bir tarım ülkesiydi. 1904 yılında çıkarılan yeni maden kanunu, yeraltı kaynaklarının işletilmesi konusunda devletin yetkilerini artırarak yabancı yatırımcıların ülkeye gelmesinin önünü açtı. Bu dönemde yapılan araştırmalar sonucunda, 1914 yılında ilk ticari petrol kuyusu üretime başladı. Ancak asıl büyük değişim, 1922 yılında Maracaibo Gölü yakınlarında bulunan devasa petrolün fışkırmasıyla gerçekleşti. Bu keşif, Venezuela’yı bir anda dünyanın en önemli petrol merkezlerinden biri haline getirdi.

1928 yılına gelindiğinde ülke, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı konumuna yükselmişti. Bu hızlı zenginleşme, ekonominin yapısını tamamen değiştirdi. Tarımla uğraşan insanlar tarlalarını bırakıp daha yüksek maaş veren petrol sektöründe çalışmak için şehirlere göç etti. Bu durum, ülkenin kendi gıdasını üretemez hale gelmesine ve dışarıdan yiyecek ithal etmesine yol açtı.

Dönemin aydınları, petrol gelirlerinin geçici olduğunu fark ederek bu paranın tarım ve sanayiye yatırılması gerektiğini savunan "petrolü ekme" fikrini ortaya attılar. Fakat ülke ekonomisi petrole o kadar bağımlı hale geldi ki, petrol fiyatları düştüğünde ekonomi sarsılmaya, çıktığında ise aşırı harcamalarla dengesi bozulmaya başladı. Kısacası, 1904 sonrası başlayan bu süreç Venezuela'yı çok zengin bir ülkeye dönüştürse de ekonomiyi tek bir kaynağa bağlayarak gelecekteki krizlerin temelini atmıştır.

Venezuela’nın bugün yaşadığı ekonomik sıkıntıların kaynağı petrol temelli rant ekonomisidir. Bu rant ekonomisi, devletin gelir elde etmek için üretimi çeşitlendirmek yerine, sahip olduğu doğal kaynağı (petrolü) dış dünyaya satarak “hazır para" elde etme ve paylaşımına dayanmaktadır.

Venezuela’nın son temel ekonomik göstergeleri ülkenin içinde bulunduğu çıkmazı açıkça gözler önüne sermektedir.

Venezuela’nın Ticari ve Ekonomik Görünümü

Toplam yüzölçümü yaklaşık 912.050 kilometrekare olan Venezuela, Güney Amerika'nın en büyük ülkelerinden birisidir. 2026 yılı başı itibarıyla ülkenin nüfusunun yaklaşık 28,5 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Normal şartlarda nüfusun çok daha yüksek olması gerekiyordu; ancak 2015 yılından bu yana ekonomik zorluklar nedeniyle yaklaşık 7 milyon Venezuelalının başka ülkelere göç etmiş olması, nüfusun artış hızını oldukça yavaşlatmış ve toplam sayıyı aşağı çekmiştir.

Venezuela'nın 2025 yılı toplam ekonomik büyüklüğü(GSYH) yaklaşık 82,8 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. Bu rakam, ülkenin geçmişteki 300 milyar doların üzerindeki zirve dönemlerine kıyasla oldukça geridedir. Ülkede kişi başına düşen gelir 2025 yılı için yaklaşık 3.103 dolar seviyesindedir. Halbuki 2012 yılında bu rakam 12.000 doların üzerindeydi. Yani halkın ortalama geliri, uygulanan ABD ambargosu, ekonomik kriz ve petrol üretimindeki sorunlar nedeniyle son 10-12 yılda büyük bir kayba uğramış durumdadır. Petrol endüstrisindeki düşüş, kişi başına düşen gelirde önemli bir azalmaya ve dramatik ekonomik ve sosyal sonuçlara yol açarak benzeri görülmemiş bir göç dalgasına neden olmuştur.

Venezuela’nın dışarıya sattığı ürünlerin neredeyse tamamı yer altı kaynaklarına dayanmakta olup ihracatının yaklaşık �-90’ını petrol ve petrol ürünleri oluşturmaktadır. İhracatta en büyük alıcıları; Amerika Birleşik Devletleri (yaptırımların esnemesiyle tekrar ilk sıraya yerleşti), Çin, Hindistan ve Avrupa'da İspanya’dır.

İthalatta gelince, en büyük alıcı Çin’dir. Çin’i sırasıyla ABD, Brezilya, Kolombiya ve Türkiye takip etmektedir. Çin'in Venezuela petrollerine yönelik stratejisi sadece bir ticaret değil, aynı zamanda devasa bir borç ve enerji güvenliği meselesidir. Çin’in Venezuela’daki asıl amacı Borç-Petrol Takası yöntemiyle, yıllardır verdiği milyarlarca dolarlık borcu petrol yoluyla geri alabilmek ve kendi ihtiyacı için ucuz enerji kaynağını garantiye almaktır. Çin, geçmişte Venezuela’ya yaklaşık 60 milyar dolar borç vermiştir ve halen 10 milyar dolardan fazla alacağı henüz tahsil edilmemiştir. Ancak 2026 yılı başında Venezuela’da yaşanan siyasi karışıklıklar ve ABD’nin bölgedeki gücünü artırması, Çin’in bu planlarını zora sokmuş görünmektedir.

Venezuela için hem nimet hem de külfet kaynağı petrol

Venezuela, yaklaşık 303 milyar varil kanıtlanmış petrol rezervi ile yer altındaki petrol zenginliği bakımından dünyada hiçbir ülkenin sahip olmadığı bir hazineye sahiptir. Dünyadaki toplam petrolün neredeyse altıda biri tek başına bu ülke topraklarının altındadır.

Venezuela, dünyanın en büyük petrol deposu olmasına rağmen bu petrolü çıkarmakta ve satmakta zorlanmaktadır. Bunun iki temel sebebi bulunuyor: Birincisi, Venezuela petrolünün büyük bir kısmı "ağır petrol" denilen, yani akışkanlığı az ve işlenmesi zor olan bir tür olmasıdır. Bu petrolü yer altından çıkarıp kullanılabilir hale getirmek için çok ileri teknoloji ve çok büyük harcama yapılması gerekiyor. İkincisi ise, ülkedeki tesislerin bakımsız kalması ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle petrol üretim kapasitesinin yıllar içinde düşmesidir.

Venezuela'nın petrol........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü