در دوران امپراتوری عثمانی، مسلمانان برای قرن‌ها در فضایی از امنیت و آرامش زندگی می‌کردند. هرچند گاه‌به‌گاه تلاش‌هایی برای ایجاد فتنه و آشوب صورت می‌گرفت، اما این تلاش‌ها غالباً موفقیت چندانی به دست نمی‌آوردند. همچنین دشمنانی که قصد حمله به سرزمین‌های اسلامی را داشتند، به‌سادگی جرئت چنین اقدامی را پیدا نمی‌کردند.

با این حال، به‌ویژه از قرن نوزدهم به بعد، آهنگ اندیشه‌ها و احساسات در جهان اسلام دچار دگرگونی شد. شعارهای فریبنده انقلاب فرانسه ذهن‌ها را مجذوب کرد و مسیرهای جدیدی از جست‌وجوی فکری و سیاسی پدید آمد. در این میان، جریان‌های ملی‌گرایی احساسات نژادی را که در آموزه‌های اسلامی مورد پذیرش نیست، تقویت کردند. ایده «حق تعیین سرنوشت ملت‌ها» نیز در نگاه نخست جذاب به نظر می‌رسید.

در نتیجه، بسیاری از جوامع به دنبال تأسیس «دولت-ملت» مستقل خود برآمدند و به‌تدریج آگاهی و هویت «امت» اسلامی تضعیف شد. سرانجام، امپراتوری عثمانی که نماد وحدت و اقتدار سیاسی امت اسلامی به شمار می‌رفت، از یک سو در نتیجه توطئه‌ها، فشارها و حملات قدرت‌های خارجی و از سوی دیگر بر اثر اختلافات و اقدامات داخلی، فروپاشید.

کسانی که برای جداسازی جوامع مسلمان از عثمانی و تجزیه این سرزمین‌ها نقش ایفا کردند، در عمل هرگز حق تعیین سرنوشت واقعی را برای ملت‌هایی که در این مناطق زندگی می‌کردند به رسمیت نشناختند. در واقع، روندی شکل گرفت که در آن قدرت‌های خارجی سرنوشت این ملت‌ها را تعیین می‌کردند.

در نتیجه، در گستره جغرافیایی عظیم عثمانی که در سه قاره امتداد داشت، ده‌ها دولت-ملت جدید پدید آمدند و هر یک پرچم خود را برافراشتند. با این حال، بسیاری از این دولت‌ها در عمل از استقلال واقعی برخوردار نبودند. مرزهای آنان توسط قدرت‌هایی تعیین شد که در تجزیه عثمانی نقش داشتند و این کشورها غالباً نمی‌توانستند از چارچوب‌های تعیین‌شده فراتر روند. رهبرانی که تلاش می‌کردند استقلال واقعی به دست آورند، اغلب با هزینه‌های سنگینی همچون کودتا، ترور، اعدام یا سرنگونی مواجه شدند.

جنگ جهانی اول ساختار سیاسی و اجتماعی سرزمین‌های اسلامی را به‌شدت متلاشی کرد. در ادامه، جنگ جهانی دوم نیز موجب درگیری گسترده در میان قدرت‌های جهانی شد و بین ۶۰ تا ۸۰ میلیون نفر در این جنگ جان خود را از دست دادند.

اما چند سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، روندی متفاوت در اروپا آغاز شد. برخی کشورهای اروپایی با ایجاد «جامعه زغال‌سنگ و فولاد» پایه‌های همکاری اقتصادی را بنیان گذاشتند. این ساختار بعدها با پیوستن کشورهای دیگر به «جامعه اقتصادی اروپا» و سپس........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü