1960 yılında kuruldu New Left Review (Yeni Sol Bülten) dergisi. Şimdi web sitesinde kendi tarihini anlatırken 1956 yılının dönüm noktası olduğunu vurgulamaktadır dergi çevresi. 1956’da hem Nasır’ın Süveyş Kanalı’nı millîleştirmesinin üzerine İngiltere-Fransa-İsrail ortak müdahalesi geldi hem de Macaristan’daki karşı-devrim çabası Sovyetlerin müdahalesiyle sonlandırıldı. Kısacası dergi çevresi hem kapitalist emperyalist gericiliğin hem de onların deyimiyle “yozlaşmış” ya da “bürokratikleşmiş” sosyalizmin müdahalelerinin yeni bir sol anlayış için zemin oluşturduğunu ve kendilerinin bu yeni arayışın ürünü olarak doğduğunu belirtmektedir. Neticede hem kapitalizme hem de sovyet sosyalizmine mesafeli bir yeni sol anlayış doğmuştu.

Dergi daha ilk sayısından “İngiliz işçi sınıfının derdi ne?” sorusunu sorarak başladı yayın hayatına. Öyle ya, eğer Marx’ın ve tilmizlerinin beklentileri doğru olmuş olsaydı en gelişmiş kapitalist ülke olarak İngiltere’nin işçi sınıfının tarihsel devrimci rolünü ifa etmesi, ona uygun davranması gerekirdi. Oysa İngiliz işçi sınıfı çok erken tarihlerde kendi burjuvazisiyle uyuşmuştu. Uyuşmak iki anlama da gelmekteydi; hem burjuvazinin oyununun kurallarını kabul etmişti, hem de devrimcilikten uzak bir mayışma, tembelleşme emareleri göstermişti. Peki ama neden böyle olmuştu? Dergi bu sorunun cevabını bulmayı kendine amaç edindiğini açıklamıştı, ama bulamadı. Başta Marksizmin kara suları içinde bu cevapları aradı ama bulamayınca başka kara sularına yöneldi. Giderek Marx’ı kovdu ve başka mahallenin azizlerine yöneldi. Bir süre sonra da aramayı bırakıp kestirmeden işçi sınıfının, Marx’ın beklentisinin aksine, tarihsel özel bir rolünün olmadığına karar verdi. Böylece Yeni “Sol” giderek anti-marksist bir solu ifade etmek için kullanılmaya başlandı.

Daha sonra bu Yeni SOL başlığının ya da şemsiyesinin altına pek çok başka akımlar da girmeye başladılar. Aslında Yeni SOL, yeni bir tanımlama da değildi, tanımlamanın tarihi daha eskilere dayanıyordu. Ama bir süre sonra anti-marksist, anti-sovyetik tüm akımları altında toplayan geniş bir şemsiyeye dönüştü. Sovyet sosyalizminin intiharından ve leninist parti ve örgütlenme pratiklerinin gözden düşmesinden sonra şemsiyenin altındaki nüfus giderek büyüdü. Başarısız olduğu kabul edilen marksizmin ve sovyet sosyalizminin uzağındaki tüm sol akımlar için sığınılacak sıcak bir yuva sağladı.

Sovyetler Birliği’nin çözülmesinden sonra hem moral hem de fiziksel olarak güçlenen Yeni SOL hemen “biz demiştik”çi, “kaba ekonomizm ile hesaplaşılmalı”cı, “demokrasisiz sosyalizm olmaz”cı, “toplum mühendisliğini amaçlayan büyük (grand) anlatıların mahkum edilmeleri gerekir”ci bir hatta savruldu. Başlarda pek coşkulu idiler; içinde Marx’ın, Engels’in, Lenin’in ve Stalin’in olmadığı, daha özgürlükçü, daha az mekanik, daha az indirgemeci, daha kapsayıcı bir sosyalist anlayışı inşa edecekleri beklentisi vardı. Bu süreçte kuramsal bakış açısını ve bu bakış açısına uygun dili değiştirerek marksizmi kovmak ve yenisini kurmak gibi iddialı bir hedefleri de vardı. Marx’ı kovdular, amma velakin yerine bir şey koyamayınca ortaya çıkan, “Sol” da olmayan bir garip yapı oldu. Yeni SOL ile ilgili olarak vurgulanacak ilk belirleme budur; kuramı olmayan zavallı bir çorbadır. 

Peki ama neden bu yazının konusu oldu Yeni SOL? İki nedenle. Birincisi İran’a Amerikan emperyalizmi ile İsrail faşizminin ortak müdahalesi bu yeni solun hem yeniliğini hem de solculuğunu test eden bir ortamı yarattı. İkincisi de, bir süredir Türkiye’de bir dergi çevresi ve onun yazarları hakkında devam eden tartışmadır. Biz bu ikincisiyle doğrudan ilgilenmiyoruz. Zaten bolca yazıldı çizildi. Bu yazıda Yeni SOL’un genel olarak bazı niteliklerinden bahsedeceğiz.

Bu vasıflardan ilkinin ciddi anlamda kuramsızlık olduğunu söylemiştik. Yanlış anlaşılmasın, bu akımın önde gelen yazarları entelektüel ve kültürel olarak çok deruni yazarlardır. Çok gösterişli bir şekilde yazmakta ve gösterişli bir şekilde sunmaktadırlar. Bu konuda bir şüphemiz yok. Ama kuram da yok. Malum Marx’ı ve diğerlerini kovduktan sonra arayışa çıktılar. Pek çok isim ve bu isimlere ait kuramsal çerçeve denendi, ama yeni bir kuramsal bakış açısı üretemediler. Weber, Nietzsche, Polanyi, Durkheim, Spinoza, Foucault, Kant; neyse şimdi hepsini saymayalım, liste çok uzun. Ama olmadı, bugün Yeni SOL’un üzerinde konuştuğu konular hakkında derli toplu analiz yapmaya el verecek bir kuramsal altyapısı yok. Ortaya sürülenler ise yamalı bohça........

© soL