Macaristan’ı nasıl hatırlayalım gerçekten?

“Tek adam rejiminin demokrasi ile aşıldığı” bir ülke olarak mı? Fatih Yaşlı hafta içinde bu konuyu yerinde bir şekilde ele aldı. 

Yoksa Orta Avrupa Üçlüsüne dâhil turistik bir kent olan Budapeşte ile mi?

Muhtemelen 2000 doğumlular Orban’dan başka bir şey hatırlamıyorlar Macaristan denince.

Belleğimiz de sınıf mücadeleleri tarafından oluşturulur, egemen sınıf neyi hatırlayıp neyi hatırlamadığımızı belirlemeye çalışır. Çünkü hatırladığımız kadar düşünür ve tavır alırız.

Böyle düşününce, tarihimizde önemli bir sahne olan Macaristan’a belleğimizde yer vermeliyiz.

Macaristan eşitlik ve özgürlük mücadelesinde çok önemli sınıf mücadelelerine tanıklık etmiş bu mücadeleler boyunca devrimler ve karşı-devrimler arasında salınım yapmıştır.

Bu hikâye tarih kitaplarını doldurur hakkı verilirse, ama burada ez azından neleri belleğimize almalı ve düşünce sistematiğimize yerleştirmeliyiz diye bir liste yapacağız. 

Örneğin, 1848 Devrimlerinin önemli bir sahnesinin Macaristan’da geçtiğini hatırlamak gerekiyor. Avusturya Macaristan İmparatorluğu’nun gerici soylularına karşı hem bağımsızlık hem Cumhuriyet mücadelesidir Budapeşte ayaklanması. Ne yazık ki bu nispeten küçük karasal ülke sınır ötesinden gelen işgallere karşı korunmasızdır. Feodallerin imdadına yetişen Rus Çarlığı’nın askeri birlikleri tarafından ezilir ayaklanma.

Ancak Macaristan emekçileri tekrar tekrar ayaklanacaklardır. Tarihimizde çok önemli bir yer tutan, 1919’da kurulan Macaristan Sovyet Cumhuriyeti emekçi sınıfların iradesi ile yaratılacaktır. Bu kısa süren örnek Ekim Devrimi’ne benzeyen yanları ile eşsiz bir tarih laboratuvarıdır, sadece hatırlanmayı değil, incelenmeyi de hak eder.

Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Almanya ve Osmanlı Devleti ile birlikte girdiği paylaşım savaşını kaybeder ve Macaristan bir ulusal birim olarak ayrılır. Rusya’da esir alınan Macar askerler içinde Bolşevik düşünceler hızla yayılır ve bu süreç Bela Kun gibi bir işçi sınıfı liderinin ortaya çıkışına neden olur.

1918’de Macaristan Komünist Partisi kurulur ve hızla örgütlenir.

1919 yılında Macaristan’da siyasi durum 1917’de gerçekleşen........

© soL