menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Yeni kuşaklar sokağa çıktı, ezberleri bozdu

24 0
06.11.2026

Solculukta orta ve üstü yaşlardaki kuşakların son yıllarda üzerinde en çok tartıştığı, eleştirdiği, hatta eleştirirken gömmekten büyük bir zevk aldığı genç kuşaklar, Fransa'da sokağa çıktı. Teknolojik değişim ve dönüşümle birlikte yetişen bu yeni kuşakların başlattığı hareket, patır patır Avrupa'nın ve yakın coğrafyasının başka ülkelerindeki gençlik mücadeleleriyle buluştu.

Bizim kuşaklarımız bu gençleri eleştirmek konusunda gerçekten çok başarılıydı! Sorumsuzdular, apolitiktiler, duyarsızdılar, egoisttiler, bireyciydiler, yaşadıkları dünyanın farkında değillerdi. Ve buna benzer daha onlarca suçlama... Üstelik bu eleştiriler yalnızca bir ülkeye özgü değildi. Dünyanın dört bir yanında, birbirinden habersiz milyonlarca insan, sanki görünmez bir enternasyonalin üyeleriymiş gibi aynı küçümsemeleri ve aynı suçlamaları peş peşe sıralıyordu.

Oysa bu yeni kuşaklar bize ilk ipuçlarını çoktan vermişti. Gezi'de kendilerini göstermiş, Mart 2025'te Türkiye'de farklı kuşaklarla birlikte yeniden sahneye çıkmışlardı. Fakat eski kuşaklar onların toplumsal mücadeleye hangi özellikleriyle katılacağını, nasıl bir mücadele anlayışı geliştireceğini yeterince kavrayamamıştı.

Fransa'da eylül ayının sonlarına doğru, Paris yakınlarında Créteil'deki bir lisede başlayan blokaj eylemleri, başlangıçta son derece basit ve karşılanabilir talepler etrafında şekillenmişti: Eksik öğretmenlerin tamamlanması, okulların fiziki koşullarının iyileştirilmesi, eğitim olanaklarının geliştirilmesi, yoksul ve göçmen çocuklarının üniversitede okuma olanaklarını büsbütün kısıtlayan dijital (ve sınıfsal) ayrımcılık algoritması Parcoursup’un kaldırılması ve üniversiteye geçiş sisteminin genişletilmesi... 

Ama kapitalist devletin başka bir hesabı vardı: Önce bastırmak, sonra gerekirse konuşmak. Neden önce bastırmak gerekiyordu? Çünkü Fransa'da uzun yıllara yayılan sınıf mücadelesi, özellikle son yirmi yılda arka arkaya aldığı yenilgilerle ciddi bir yorgunluk ve güç kaybı yaşamıştı. İşçi sınıfının, sendikaların ve toplumsal hareketlerin büyük mücadelelerle engellemeye çalıştığı saldırılar, çoğu zaman bütün direnişlere rağmen hayata geçirilmişti. Toplumun geniş kesimlerinde giderek yerleşen bir duygu vardı: Elimizden gelen her şeyi yaptık ama durduramadık. Artık durduramıyoruz. Bu duygu işçi sınıfı cephesinde yenilgiyi ve çaresizliği derinleştirirken, burjuvazi cephesinde bir övünç kaynağına dönüşmüştü. 

Ne var ki son yıllarda toplumun çok geniş kesimlerine yayılan yoksullaşma, bununla birlikte kazanılmış demokratik ve sosyal hakların adım adım ellerinden alınmasıyla insanların sistemli biçimde yoksunlaştırılması, bu yenilgi duygusunun altında yeni bir öfke biriktiriyordu. Mesele yalnızca ücretlerin erimesi değildi; önceki kuşakların mücadelelerle elde ettiği demokratik hak ve özgürlüklerin de geri alınmasıydı. Sağlık, eğitim, barınma, beslenme, ulaşım, sendika, örgüt ve toplumsal kurumlar... Yaşamın bütün alanlarında insanlar her yıl biraz daha azıyla yetinmek zorunda bırakılıyordu.

Bir ev bulmak giderek zorlaşıyor, ev bulanlar kiralarını ödemekte güçlük çekiyor, geçmişte ev sahibi olabilmiş olanlar ise konut kredilerinin altında eziliyordu. Yeni genç kuşaklar için durum daha da ağırdı. Öğrenci bursları, ulaşım ve yemek yardımları gibi geçmişte elde edilmiş sosyal haklar giderek daralıyor; eğitimini sürdürebilmek bile birçok genç açısından başlı başına ekonomik bir mücadeleye dönüşüyordu. Yoksullaşma ve demokratik hak ve özgürlükler dahil yoksunlaştırılma artık yalnızca temel ihtiyaçlarla sınırlı değildi. İnsanların sosyal, siyasal ve kültürel yaşamını da daraltıyordu. Restoranların yaşadığı kapanma dalgası, tatile çıkmanın giderek zorlaşması, kültürel ve siyasal etkinliklere katılımın azalması bunun gündelik yaşamdaki yansımalarıydı.

Paris'teki tiyatro organizasyonlarıyla ilgilenen bir arkadaşımız, sohbet sırasında insanların tiyatroya eskisi kadar gelmediğini, bu nedenle bilet fiyatlarını aşağı çekmek zorunda kaldıklarını anlatmıştı. Bu küçük gibi görünen örnek aslında çok şey anlatıyor. İnsanlar yalnızca daha az tüketmiyor. Daha az geziyor, daha az eğleniyor, daha az kültürel etkinliğe katılıyor; yaşamın kendilerine sunduğu olanaklardan her yıl biraz daha vazgeçmek zorunda kalıyor.

Bir başka önemli gelişme de eğitimini tamamlayan gençlerin geleceklerini giderek Fransa dışında aramaları. İsviçre, İsveç, Norveç, Danimarka, Kanada, Avusturya gibi ülkeler, eğitimli gençlerin iş ve gelecek arayışlarında gitmeyi umduğu yerler geliyor. Fransa'da herkes ülkeye gelen göçmenleri tartışıyor. Oysa buradan ayrılmak isteyen, geleceğini başka ülkelerde arayan gençlerin durumu aynı ciddiyetle tartışılmıyor.

İşte yeni kuşaklar tam da böyle bir toplumsal ortamda, kendi yaşam tarzlarıyla, teknolojik platformlarla iletişim anlayışlarıyla ve yeni mücadele biçimleriyle ortaya çıktılar. Yalnızca devletin değil, geleneksel mücadele anlayışlarının da ezberlerini bozarak bu sürece el koydular.

Herkes aynı soruyu soruyordu: Nasıl oldu da bir lisenin önünde, son derece basit taleplerle başlayan blokaj, birkaç gün içerisinde Fransa'nın birçok yerine yayılan bir harekete dönüşebildi?

Bizim de Fransa’da siyasal mülteci ve göçmen olan arkadaşlarımız, orada da eski siyasal tutum ve yaklaşımlarını sürdürmeye çalışsalar da, Fransa’da doğmuş olan, bugün lise çağında olan çocuklarının güncel siyaset tartışmalarına ne kadar ilgisiz olduğunu sanıyorlardı.

Fakat son lise eylemlerinde gördükleri, onların da birçok şeyi yeniden düşünmesine neden oldu. Hangi lise bloke edilmişti? Hangisinde blokaj başarısız olmuştu? Neden başarısız olmuştu? Bir saat sonra nerede toplanılacaktı? Ertesi gün hangi okullar eyleme katılacaktı? Polis nerelere yığınak yapmıştı? Bütün bu bilgiler baş döndürücü bir hızla yayılıyordu. WhatsApp, TikTok, Snapchat, Instagram ve benzeri iletişim araçları, bizim yıllardır alışageldiğimiz haberleşme yöntemlerinin çok ötesinde bir hızla kullanılıyordu. Birkaç gün içerisinde farklı okullarda ortaya çıkan talepler ortaklaşmaya, blokajlar daha organize bir hâl almaya, birbirinden uzak liseler arasında güçlü iletişim ağları oluşmaya başladı.

Burada yalnızca teknolojinin hızlı kullanılmasından söz etmiyorum. Asıl önemli olan, bu gençlerin teknolojiyi kendi toplumsal ilişkilerinin, karar alma biçimlerinin ve mücadele anlayışlarının bir parçasına dönüştürmüş olmalarıydı. Bizim için bir eylemi örgütlemek çoğu zaman toplantılar, uzun tartışmalar, bildiriler, kararlar ve bu kararların çeşitli kademelerden geçmesi anlamına geliyordu. Onlar ise bir yandan tartışıyor, bir yandan karar alıyor, bir yandan örgütlüyor, bir yandan da harekete geçiyorlardı.

Elbette bu hız, her sorunun çözüldüğü anlamına gelmiyor. Ama yıllardır doğal ve vazgeçilmez kabul ettiğimiz yöntemlerin tek seçenek olmadığını gösteriyor. Daha da önemlisi, örgütlülüğün kendisini değil ama, örgütlenmenin biçimini, işleyişini ve kolektif iradenin nasıl oluştuğunu yeniden tartışmaya açıyor.

Bu hızlı ve yaygın eylemler, burjuva demokrasisinin maskesini de aynı hızla yırtıp attı. Maskenin altından, 14, 15, 16, 17 yaşlarındaki çocuklara orantısız şiddet uygulayan, coplarla ve gaz bombalarıyla müdahale eden, kimi zaman eylem alanlarının sınırlarını aşarak çevredeki mahalleleri de gaz altında bırakan kapitalist devletin saldırgan yüzü daha bir açığa çıktı.

Fransa'da farklı görüşleri televizyon ekranlarında karşı karşıya getirme geleneği bu süreçte de devreye sokuldu. Bir tarafta lise öğrencileri... Diğer tarafta yıllardır ekranlarda konuşmaya alışmış bakanlar, milletvekilleri, gazeteciler, siyasal yorumcular ve karşısındakini manipüle etmeyi neredeyse meslek hâline getirmiş burjuva kanaat oluşturma uzmanları... Yakılan birkaç çöp bidonu, zarar gören okullar ya da yaşanan çatışmalar üzerinden bütün hareketi mahkûm etmeye hazır bir medya ordusu ekranlarda yerini aldı.

Ama hesaba katmadıkları bir şey vardı. Fransa'da yüzyıllara dayanan sınıf mücadelesi geleneği, yeni kuşakların ellerinde başka bir zeminde yeniden hayat buluyordu. Bu gençler sanki yıllardır televizyon ekranlarındaymış gibi kendilerinden emin konuşuyorlardı. Neden blokaj yaptıklarını anlatıyor, polis şiddetini tartışıyor, eylemlerinin meşruiyetini savunuyor; karşılarındaki deneyimli siyasetçilerin ve yorumcuların sorularını kimi zaman büyük bir ustalıkla tersine çeviriyorlardı. Onları kolayca sıkıştıracaklarını düşünenler, karşılarında ezberledikleri cevapları vermeyen, kendilerine özgü bir dili ve özgüveni olan gençler bulmuştu.

Devletin medya aracılığıyla yaymaya çalıştığı vandalizm suçlamalarına karşı bu gençler kendi iletişim kanallarını etkili biçimde kullanıyordu. Polis şiddetinin görüntüleri, gençlerin açıklamaları ve eylemlerin talepleri geniş toplumsal kesimlere ulaşıyordu. Üniversite öğrencileri ve genç işçiler başta olmak üzere toplumun farklı kesimleri hareketle dayanışma içine giriyordu.

Yeni genç kuşaklar öyle bir rüzgârla geldiler ki yalnızca sokak eylemlerini değil, eylemlerin görünüşünü, dilini, mizahını, ritmini ve kendini ifade etme biçimlerini de değiştirdiler. Fransa’da geleneksel yürüyüşlerde birkaç büyük pankart, örgütlerin hazırladığı dövizler, önceden belirlenmiş sloganlar olurdu. Bu gençler ise bambaşka bir şey yaptılar. Neredeyse her öğrenci kendi dövizini, kendi sloganını, kendi duygusunu getirdi sokağa. Kimi öfkesini yazdı, kimi küfretti, kimi alay etti, kimi hakaret etti; kimi umutlarını, kimi hayallerini küçücük karton parçalarına döktü. Kimi evinde hazırladı dövizini, kimi okulun önündeki blokajda, kimi metroda eyleme giderken... Basit karton parçaları, binlerce öğrencinin elinde kişisel birer siyasal ifadeye dönüştü. Kimse hepsinin aynı şeyi söylemesini beklemiyordu. Kimse belirlenen sloganlar dışında bir şey atılamaz, yazılamaz demiyordu. Herkes kendi öfkesini, dilini, yaratıcılığını kolektif mücadelenin içine taşıyordu. Ortaya, bireysel ifadenin kolektif hareketi zayıflatmadığı, tersine onu zenginleştirdiği alışılmışın dışında bir mücadele biçimi çıkıyordu.

Bu tabloyu yalnızca kapitalist devletin katılaşmış kadroları hayretle izlemedi. Geleneksel sınıf mücadelesinin içerisinde yıllarını geçirmiş, biraz yorulmuş, biraz standartlaşmış, biraz kendini tekrar etmeye başlamış, kimi zaman da kendi siyasal doğrularına ortodoks bir bağlılık geliştirmiş önceki kuşakların mücadelecileri de hayretler içerisinde izledi. Bir yandan, "Biz bunu nasıl düşünemedik?" diye gülümsediler. Bir yandan da yıllardır sürdürdükleri mücadelenin yeni kuşaklara bir zemin sunmuş olmasının mutluluğunu yaşadılar. Ve belki de en önemlisi, üzerlerindeki ölü toprağını yeniden atmaya başladılar. Yıllardır uğraşıp da peşlerinden getiremedikleri gençlerin, birkaç hafta içerisinde onları kendi peşlerine takmış olduklarını gördüler.

Bu durumun kendisi bile üzerine uzun uzun düşünülmesi gereken tarihsel bir gelişmedir. Yeni kuşakları yalnızca telefonla, sosyal medyayla ve teknolojiyle tanımlamak büyük bir eksiklik olur. Onlar, üretim ilişkilerinin küreselleştiği, iletişimin sınırları aştığı, kültürel etkileşimin olağanüstü hızlandığı, dünyanın farklı bölgelerindeki milyonlarca insanın birbirinin yaşamından anında haberdar olabildiği bir çağın içinde şekillendiler. Aynı zamanda geleceksizliğin küreselleştiği bir dünyanın çocukları onlar. Bir ülkede eğitim hakkı için başlayan mücadele, başka bir ülkede barınma sorunuyla, bir başkasında işsizlikle, bir diğerinde hayat pahalılığıyla, bir başkasında siyasal baskı ve ezilmeye karşı tepkilerle buluşuyor. Fransa'daki lise eylemleriyle Avrupa'nın başka ülkelerindeki gençlik hareketlerinin birbirini etkilemesinin arkasında bu ortak toplumsal zemin bulunuyor. Elbette bu ülkelerdeki mücadelelerin hepsi aynı örgütlenmeye, aynı taleplere ya da aynı siyasal bilince sahip değil. Ama karşı karşıya kaldıkları saldırıların benzerliği, onları birbirlerinin mücadelelerine yakınlaştırıyor. Küresel kapitalizm, farklı ülkelerde benzer politikalarla milyonlarca gencin yaşamını ve geleceğini daraltıyor. Gençler ise aynı iletişim olanaklarıyla birbirlerinin mücadelelerinden öğreniyor, birbirlerine cesaret veriyor, birbirlerinin eylem biçimlerini yeniden üretiyorlar. Burada henüz örgütlü bir enternasyonalden söz etmiyoruz. Ama enternasyonal bir toplumsal duyarlılığın ve ortak mücadele zemininin geliştiğini görmemek de mümkün değil.

Nitekim yedi Avrupa ülkesinden (Fransa, İngiltere, Belçika, İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan) işçi, öğrenci, kiracı sendikaları, sosyal hareket ve örgütler 20-21-22 Kasım tarihinde, ücretler, emeklilik, konut, gıda ve enerji fiyatları üzerine ve kamu bütçe ve hizmetlerindeki kesintiler ve silahlanma harcamalarının artırılmasına karşı eşzamanlı ve koordineli grev ve eylemler düzenleyecek. 

Mesele örgütlülüğü reddetmek değil, onu yeniden kurmak

Geleneksel örgütlenme biçimlerini eleştirmek, işçi sınıfının stratejik örgütlülüğüne karşı çıkmak değildir. Bir dönemki Occupy hareketleriyle ortaya çıkan her türlü merkeziyetçiliği reddeden,........

© sendika.org