menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kızıl Îcâz Dersleri-12

18 0
27.09.2026

FİKİRLERİ HATADAN KORUYAN ÖLÇÜ: MANTIK VE KAİDELERE RİAYET

On birinci dersimizde Süllem’in “Mantığın gönle nispeti, nahvin dile nispeti gibidir” beytini okuduk. Şimdi bu benzetmenin neticesine geliyoruz. Nahiv dildeki kuruluşu gözettiği gibi mantık da fikir yürütmenin tertibini gözetir. Süllem, onun faydasını şu beyitle ifade
eder:

> فَيَعْصِمُ الْأَفْكَارَ عَنْ غَيِّ الْخَطَا
> وَعَنْ دَقِيقِ الْفَهْمِ يَكْشِفُ الْغِطَا

Yaklaşık mânası:

1.Mısra: “Böylece fikirleri hatanın şaşkınlığından korur; ince ve güç anlaşılan mânanın üzerindeki örtüyü kaldırır.”

2.Mısra: Kelime kelime “ince anlayıştan örtüyü açar” biçimindedir; maksat, ince mânanın anlaşılmasına yol açmasıdır. Beytin öznesi, önceki beyitte sözü edilen mantıktır. Baştaki فَ harfi de iki beyti birbirine bağlar: Mantık fikrin nizamına hizmet ettiği için bu iki fayda beklenir.

KORUMA VAADİNİN ŞARTI

Bediüzzaman, “فَيَعْصِمُ” kelimesine koyduğu [1] numaralı haşiyede kısa fakat belirleyici bir kayıt düşer: «أي إن راعى، وما دامت لم تستخلف الطبيعة الصنعة». Birinci kısmın mânası, “yani kaidelere
riayet ederse”dir. Şu hâlde beyit, mantık kitabını okuyan herkesin artık hiç yanılmayacağını söylemez. Düşünürken ilgili ölçüleri doğru yerde ve doğru biçimde işletmek gerekir.

İkinci kayıt, tabii kabiliyet ile öğrenilmiş sanat arasındaki münasebete dikkat çeker. Molla Abdülmecid’in açıklamasına göre, bir delilin düzgün çıkması bazen kişinin fıtrî selikasından kaynaklanabilir. Kişi mantık kaidelerini gözetmeden de isabetli bir söz söyleyebilir; fakat bu isabet, mantık sanatını bilinçle kullandığını........

© Risale Haber