Cemaat kelimesi, topluluk manasındadır. İslam’da ilk cemaat Mekke’de Erkâm’ın evinde oluşmuş; ilk belirgin ve nizamî cemaat ise, Resûl-i Ekrem’in (s) Medine mescidini inşa etmesiyle meydana gelmiştir. Daha sonra Müslüman cemaatin bulunduğu her yerde bir mescit inşa edilmiş ve mescidin olduğu her yerde de düzenli bir cemaat oluşmuştur. Hatta Resûl-i Ekrem’in (s) ve dört halifenin, dağda veya düzlükte, namaz kıldıkları her yerde, Müslümanlar tarafından onları hatırlatacak bir mescit inşa edilmiştir. Kuba mescidi, Kıbleteyn mescidi, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali mescitleri gibi.

İslam bir cemaat dinidir. Hatta mescitler olmasa bile, Bediüzzaman’ın ifadesiyle yeryüzü bir mescit, Mekke bir mihrap, Medine bir minber ve Resûl-i Ekrem (s) bütün müminlere imam olarak kabul edilmiştir. Her mümin (إيّاك نعبد وإيّاك نستعين) dediği zaman kendisini, Resûl-i Ekrem’in arkasında, milyarlarca Müslüman’dan oluşan büyük cemaatin içinde hisseder. Diğer taraftan, dünyanın yuvarlak olması ve her zaman günde beş vakit namazın kılınıyor olması hasebiyle, dünyada geçen her saniyede bile mutlaka bir namaz kılınmaktadır. Bu açıdan baktığımız zaman yeryüzü büyük bir mescit ve bütün müminler büyük bir cemaat hükmündedirler.

İlk İmam Resûl-i Ekrem’dir (s). Müslümanlar o büyük İmama hem uyuyorlar hem de, İslam devletinin başı olarak ona itaat ediyorlardı. İtaat sırrına dayanan bu imam-cemaat ilişkisi, Peygamber’in (s) vefatından sonra da, aynı seviyede uzun müddet devam etti. Daha sonra cemaatler, mescitlerde namaz kılan cemaat ve cami dışında, geniş katılımlı “cemiyet” şeklinde olmak üzere iki kısma ayrıldı. Asr-ı saadette camiler basit yapılıydı, ama cemaatler büyük ve şuurluydu. Emevî ve Abbâsî dönemlerinden başlamak üzere camiler süslü ve mükemmel olmaya başladı, fakat cemaatleri hem küçük, hem cemaati oluşturan fertler, ilim ve ibadet şuuru bakımından asr-ı saadetteki müminler kadar güçlü değillerdi.

Asr-ı saadette cemaati oluşturanlar birbirinin hallerini sorarlardı. Kimin bir eksiği-gediği varsa tespit edilir, fakir ihvanların ihtiyacı giderilirdi. Mescitler adeta mahallelerin kalbi hükmündeydi. Bizim zamanımızda ise, mescitlerin böyle bir fonksiyonu hemen hemen hiç kalmamıştır. Cemaatin içindeki insanlar, zahiren birbirilerine benzeseler de kalpleri muhtelif ve düşünceleri farklı farklıdır. Hatta aynı mescitte namaz kıldıkları halde birbirilerini gıybet eden ve ötekileştiren cemaat mensupları da vardır.

Günümüzde ise dinden ve dindarlardan aldıkları destekle cemaati siyasileştirenler, menfaatlerine alet edenler, hatta bir istihbarat örgütü haline getirenler vardır. İşte 15 Temmuz 2016’da bu ülkede darbe yapmaya kalkışanlar, aslında meğerse “cemaat” görünümünde bir istihbarat örgütünün farklı derecelerdeki üyeleriymiş. Ne yazık ki bunlar, İslamî bir terim olan, “Cemaat”........

© Risale Haber