Peygamber kıssaları, sahabelerin hayatı ve selef-i salihinin menkıbeleri sayısız hikmetlerle doludur. Bu yıldız şahsiyetlerin kıssaları onlarla aynı zamanda yaşayanlara örnek olduğu gibi kendilerinden sonra gelen nesillere de ibret olacak dersler verir.

Bu yazımızda, asr-ı saadette yaşandığı rivayet edilen bir hadiseden, Sa‘lebe’nin ibretli hikâyesinden bahsedeceğiz. Ancak bazı hadis ve tefsir âlimleri, bu kıssayı aktaran rivayetin sıhhati ve tarihî tutarlılığı konusunda ciddi şüpheler bulunduğunu belirtmişler. Zira Sa‘lebe b. Hâtıb el-Ensârî’nin Bedir ve Uhud gazvelerine katılmış bir sahabi olması, kıssada anlatılan olayların onunla münasebeti hususunda tereddütlere yol açmıştır. Kıssadaki kişinin aynı isimli başka biri olabileceği de ileri sürülmüştür. Bununla birlikte kıssa, bazı siyer, hadis ve tefsir kaynaklarında yer almıştır.

Kıssanın sıhhati hakkındaki tenkit ve tartışmaları göz ardı etmeden, bu yazıda insan tabiatındaki zaaflara dikkat çekmek istiyoruz. Tarihî sıhhati ve rivayeti tartışmalı olsa da kıssanın ele aldığı ahlâkî meseleler üzerinde durabiliriz. Zira eğilimlerimiz, zaaflarımız ve tutkularımız sebebiyle biz de benzer imtihanlarla karşı karşıya kalabiliriz ve kalındığını da görmekteyiz. O halde kıssanın günümüze bakan yönlerine nazar edelim.

***

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَٓاءِ وَالْبَن۪ينَ وَالْقَنَاط۪يرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْاَنْعَامِ وَالْحَرْثِۜ ذٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۚ وَاللّٰهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَاٰبِ (Âl-i İmrân, 3/14) "Nefsânî arzulara, kadınlara, oğullara, yığın yığın biriktirilmiş altın ve gümüşe, salma atlara, sağmal hayvanlara ve ekinlere karşı düşkünlük insanlara çekici kılındı. Bunlar, dünya hayatının geçici menfaatleridir. Halbuki varılacak güzel yer, Allah´ın katındadır."

Yazının başında bahsedilen kişinin künyesi verilen Sa‘lebe b. Hâtıb el-Ensârî değil, aynı adı taşıyan başka biri olabileceği ihtimalini göz önünde bulundurarak kıssayı özetleyelim:

Zamanının çoğunu Peygamber mescidinde ibadet ve zikirle geçiren Sa’lebe’ye “Mescit Kuşu” lakabı takılmıştı. Mescitten dışarıya pek çıkmayan, ezan okununca namazlara ilk gelenler arasında yer alan Sa’lebe bir ara zengin olma arzusuna kapıldı. Resûlullah Efendimizden (sav) zengin olması için duâ etmesini istiyor, ancak Hazreti Peygamber duâ etmiyordu.

Sa‘lebe, aynı talebini üç defa tekrarlayarak Resûlullah’a, “Seni hak peygamber olarak gönderen Allah’a yemin ederim ki, zengin olmam için dua edersen fakirin hakkını fazlasıyla da veririm.” diye teminat verdi. Resûlullah (sav) onu, “Şükrünü yaptığın az mal, şükrünü yapamadığın çok maldan hayırlıdır.” mealindeki sözlerle uyardı. Ancak Sa‘lebe ısrarından vazgeçmedi. Rivayete göre nihayet Resûlullah, “Sa‘lebe’ye istediği malı ver ya Rab!” diye duâ etti.

Önce bir koyun alan Sa’lebe’nin sürüsü durmadan çoğaldı. Sürüsünün peşinde çölde, yaylada, merada koşup dururken vakit namazları bir yana, cuma namazını bile terk etmişti. Peygamber Efendimiz (sav) arada bir Sa’lebe’yi sorduğunda onun koyunlarının peşinde dolaştığını öğreniyor ve üzüntüsünü dile getiriyordu.

Zekâtla ilgili âyetler nazil olunca Resûlullah (sav), rivayete göre zekât memurlarını servet sahiplerine gönderdi. Sa‘lebe’ye giden memurlar, zekâtını vermesini istediler. Sa‘lebe ise, “Çölde aç susuz dolaşarak kazanan benim. Size ne oluyor ki gelip benden haraç istiyorsunuz?” diyerek talebi reddetti. Bu sözleri Resûlullah’a ulaşınca onun, “Yazık oldu Sa‘lebe’ye!” diye üzüldüğü anlatılır.

Kıssada anlatılanlara benzer bir tutum, aşağıda verilen âyetlerde eleştirilir. Burada, Allah’ın kendilerini lütfuyla zenginleştirdiğinde yardımda bulunacaklarına söz verip sonradan cimrilik eden ve sözlerinden dönen kimselerden bahsedilir:

وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللّٰهَ لَئِنْ اٰتٰینَا مِنْ فَضْلِهٖ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحٖینَ ﴿﴾ فَلَمَّٓا اٰتٰیهُمْ مِنْ فَضْلِهٖ بَخِلُوا بِهٖ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ ﴿﴾ (Tevbe, 9/75, 76) "Münafıklardan........

© Risale Haber