Vehim, hakikate ulaşmayı perdeleyen zanni ve hayali düşünceler, fehim ise, hakikati görmeyi tekmil ve teyit eden kat’i bilgilerdir. Vehim, hayali düşüncelere kapılmayı; fehim, hakikatten hisse almayı bildirmektedir. Vehim, aklın hayalde resmedilen asılsız düşüncelere yenilmesini; fehim, aklın hikmet mertebesine doğru yürümesini ifade etmektedir.

Hakikat, aklı kendiyle meşgul ediyor, insanı tahkike sevkediyorsa fehim kuvvetlenmekte; hayal, zihni meşgul ediyor, zanni düşünceleri besliyorsa vehim zihni ele geçirmektedir.

Fehim, anlayış mertebelerindeki seviye farkını bildirmektedir. Evet fehim manaya nüfuz ile ilgili olup hakikati anlama derinliğine işaret etmektedir. Bu itibarla her insanın fehimden nasibi muhteliftir.

“Bir şahıs bir şahsa tamamen benzemediği gibi, fehim dahi fehme benzemez. Delil bir olsa da, tarz-ı telakki ve tarik-i tefehhüm ayrı ayrıdır.”[1] tespiti bu iddiayı teyit etmektedir.

Fehim, bidayeti itibarıyla zihni bir anlayış seviyesini; nihayeti ve kemali cihetiyle kalbi ve ruhi bir kavrayış mertebesini ifade etmektedir. Yani fehim evveli cihetiyle akli bir mazhariyeti, kemale müteveccih terakkisi yönüyle şuhudi ve huzuri bir keyfiyeti bildirmektedir. Demek fehimden alınan hisse, ef’al ve a’sar perdeleri arkasında hükmeden Esma-i İlahiyenin tecellilerini idrak ile kemale ermektedir.

Hiçbir zaman doğrulanamayan veya doğruluğu kat’i bir senede dayandırılamayan, çoğu zaman hakikat ile karıştırılan geçersiz ve değersiz fikirlerin tamamı vehimdir. Evet doğruluğuna bir senet gösterilemeyen, yani tahkik........

© Risale Haber