Hikmet meselesi, aslında bütün konuştuğumuz başlıkların ontolojik omurgasıdır: ilim, mârifet, tevhîd, kalp… Hepsi hikmetle yerli yerine oturur. Çünkü hikmet, varlığın boşluk değil anlam taşıdığını ilan eder.

“Hikmet ilim ve ameldir” denilmesi boşuna değildir. Salt bilgi hikmet değildir; bilgi doğru yere yerleştiğinde ve doğru fiile dönüştüğünde hikmet olur. Bu yüzden “Hakîm” hem bilen hem yerli yerince yapan demektir. Allah’ın “Hakîm” oluşu, O’nun fiillerinde abes ve rastlantı bulunmaması demektir.

1. Hikmetsiz Ontoloji Mümkün mü?

Ontoloji, varlığın ne olduğuna dair sorudur. Eğer varlıkta hikmet yoksa, o zaman:

Göz, sadece bir biyolojik optik aygıttır.

Güneş, sadece nükleer reaksiyondur.

Kulak, sadece titreşim algılayıcısıdır.

İnsan, sadece karbon bazlı bir organizmadır.

Bu açıklamalar teknik olarak doğrudur; fakat anlam üretmez. Hikmet perspektifi olmadan varlık “nasıl” açıklanır; fakat “niçin” cevapsız kalır.

“Niçin” ortadan kalktığında insan dramatik bir boşluğa düşer. Çünkü insan sadece yaşayan değil; anlam arayan bir varlıktır. Eğer eşya Allah’a nispet edilmezse, eşya anlam kaybeder. Anlam kaybolduğunda insan ontolojik bir yalnızlığa mahkûm olur.

2. Modern Dünyada Hikmetin Kaybı

Modern düşünce çoğu zaman hikmeti değil mekanizmayı merkeze alır. Bilim........

© Pusula Gazetesi