Günlük hayatımızda hemen hemen herkes kendisini “tüketici” olarak görür. Markete giden, fatura ödeyen, internetten alışveriş yapan, servis hizmeti alan herkes “ben tüketiciyim” der. Peki gerçekten her alışveriş yapan kişi hukuken tüketici midir? Ya da her satıcı karşısında tüketici haklarından yararlanmak mümkün müdür? Bu soruların cevabı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da yer alan tanımda gizlidir.

Kanuna Göre Tüketici Kimdir?

6502 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre: Tüketici: Ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Bu tanım kısa gibi görünse de oldukça kritiktir. Kanun, “parayı veren herkes tüketicidir” dememekte; amacı esas almaktadır. Yani bir kişi veya kurum, yaptığı işlemde ticari ya da mesleki bir amaç gütmüyorsa tüketici sayılmaktadır.

Gerçek Kişiler Açısından Tüketici Olma Hali

Bir kişinin tüketici sayılabilmesi için yaptığı işlemin kişisel ihtiyacına yönelik olması gerekir. Örneğin; Evine beyaz eşya satın alan bir vatandaş, ailesi için cep telefonu satın alan kişi, tatil amaçlı otelde konaklayan kişi tüketicidir. Bu işlemlerde kişi, ticari kazanç elde etmeyi değil, kişisel ihtiyacını karşılamayı amaçlamaktadır.

Tüzel Kişiler de Tüketici Olabilir mi?

Kanunda dikkat çeken bir diğer husus, tüketicinin sadece gerçek kişilerle sınırlı olmamasıdır. Dernekler, vakıflar ve hatta bazı şirketler dahi belirli şartlarda tüketici sayılabilir. Örneğin; bir derneğin ofisi için klima satın alması, bir vakfın personeli için servis hizmeti alması gibi işlemler tüketici işlemi kapsamında değerlendirilir. Burada da belirleyici unsur, işlemin ticari kazanç amacı taşıyıp taşımamasıdır. Ancak vakıf ve derneklerin iktisadi işletmeleri bulunması durumunda bunlar için yapılacak harcamalar tüketici işlemiş kapsamında değerlendirilmez.

Kimler Tüketici Sayılmaz?

Kanunun uygulamasında en çok yanılgı yaşanan nokta burasıdır. Her alışveriş yapan kişi otomatik olarak tüketici değildir. Ticari veya mesleki amaçla yapılan işlemler tüketici işlemi sayılmaz. Örneğin; bir esnafın dükkânı için aldığı yazarkasa, restoran sahibinin mutfak ekipmanı alması, bir şirketin satış için aldığı mallar, avukatın ofisi için aldığı yazıcı (mesleki amaçla) tüketici işlemi sayılmaz. Bu gibi durumlarda taraflar arasındaki ilişki ticari ilişki olarak değerlendirilir ve uyuşmazlıklar tüketici mahkemelerinde değil, genel mahkemelerde görülür.

Bir işletme sahibi, iş yerinde kullanılmak üzere buzdolabı satın alıyorsa bu tüketici işlemi sayılmazken, aynı kişi evi için buzdolabı satın aldığında bu tüketici işlemi sayılmaktadır. Bu durumda aynı kişi farklı işlemlerde farklı sıfatlar taşıyabilir. Bu nedenle “kim olduğunuz” değil, işlemi hangi amaçla yaptığınız önemlidir. Bu durumda TTK ticari iş karinesi hükümleri dikkate alınması gerekir. Ticari iş karinesinin ne olduğunu başka bir yazımızda açıklayacağız.

Tüketici Sayılıp Sayılmadığımız Neden Önemli?

Çünkü tüketici sayılan kişiler; ayıplı mal ve hizmette bedel iadesi, değişim, onarım talep edebilir, cayma hakkından yararlanabilir, Tüketici Hakem Heyeti ve Tüketici Mahkemesine başvurabilir, Haksız şartlara karşı korunur. Tüketici sayılmayanlar ise bu özel korumalardan yararlanamazlar.

© Pusula Gazetesi