Habermas’ın Ölümü, Evrensel Bir Avrupa Felsefesi Yanılsamasına Son Veriyor

Habermas’ın Ölümü, Evrensel Bir Avrupa Felsefesi Yanılsamasına Son Veriyor

Alman filozofun mirası, uzun zamandır evrensel kabul edilen Avrupa düşüncesinin sınırlarını ortaya koyan Gazze konusundaki duruşu üzerinden yeniden değerlendiriliyor.

Önde gelen Alman filozof Jürgen Habermas’ın (1929-2026), 96 yaşında ve çağının güçlü eleştirel düşünürü olarak küresel ününün zirvesindeyken vefatı, sıradan ölçütlerle değerlendirilemez.

O bir ikondu. Bir ikon olarak öldü. Onunla bir noktada hemfikir olsak da olmasak da, hepimizin hesaba katması gereken muazzam öneme sahip bir filozoftu.

Habermas, çağdaşları arasında olağanüstü etkiye sahip, eleştirel teori geleneğine kök salmış, Avrupa sivil toplumunun kaderini, henüz tamamlanmadığını düşündüğü Aydınlanma kazanımlarının korunmasını ve Avrupa kamusal alanının güçlü işleyişini derinden önemseyen bir Alman filozof ve sosyal teorisyendi.

1970’lerin sonlarında ve 1980’lerin başlarında Pennsylvania Üniversitesi’nde doktora öğrencisiyken, arkadaşlarım ve ben, Habermas’ın derslerine katılmak için yakındaki Haverford Koleji’ne giderdik. Habermas, o zamanlar Haverford’da ders veren, daha sonra New School’a geçen ve Alman filozofu Amerikalı okuyucularına tanıtmada etkili olan seçkin Amerikalı filozof Richard Bernstein (1932-2022) tarafından davet edilmişti.

Habermas, Heidelberg Üniversitesi ve Frankfurt Goethe Üniversitesi’nde akademik görevler üstlendi ve Starnberg’deki Max Planck Enstitüsü’nü yönetti. Çağdaşları arasında olağanüstü öneme ve etkiye sahip kitapların yazarıydı.

Habermas’ın 19 Ocak 2004’te daha sonra Papa Benedict XVI olan Kardinal Ratzinger ile yaptığı diyalog, “seküler sonrası” olarak adlandırdığı toplumda dinin yerinin ifadesinin temel taşlarından biri oldu. Müslüman göçmenleri Avrupa toplumunun dokusuna entegre etme konusundaki fikirleri, çağdaşları arasında yükselen Müslüman karşıtı nefretin gerektirdiğinden çok daha hoşgörülüydü.

Habermas’ın en önemli eserleri arasında, Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü (1962) ve temel kavramı olan “kamusal alan”, burjuvazinin devlet gücüyle olası mücadelelerini anlamamızda geniş bir etkiye sahip olmuştur.

Bu fikir, Habermas’ın alışılagelmiş Avrupa merkezciliğiyle sınırlı kaldı. Ancak, kamusal alanın daha ulusötesi bir anlayışına sahip diğer düşünürler üzerinde, benim yarı kamusal alan anlayışım da dahil olmak üzere, çok önemli bir etkiye sahip oldu.

Ancak Habermas’ın kitle toplumlarında aklın geçerliliğine yönelik zorlukları ele almaya çalıştığı İletişimsel Eylem Teorisi (1982), onun önemini Avrupa dışında hissettirdi.

Önemli eseri Modernliğin Felsefi Söylemi’nde (1985), Avrupa modernliğinin savunmasında en kapsamlı argümanı sunmuş olsa da, bunun tamamlanmamış bir proje olarak........

© Perspektif