İslam tarihinin ilk büyük toplumsal ayrımlarından biri, bugün pek hatırlanmayan bir kelimede saklıdır: Mevali...

Mevali, başlangıçta bir Arap kabilesine bağlı, onun himayesine girmiş köleleri ifade ediyordu. Fakat:

İslam fetihleri İran’dan Orta Asya’ya, Akdeniz’den Kuzey Afrika’ya yayıldıkça kavramın anlamı değişti. Özellikle Emevîler döneminde Müslüman olmuş -İranlılardan Türklere- Arap olmayan toplulukların genel adı haline geldi.

Din aynıydı ama toplumsal statü aynı değildi...

Emevî düzeninde Arap Müslümanlar siyasal ve askeri hiyerarşinin üstünde bulunuyor, mevali ise ikinci sınıf Müslüman muamelesi görüyordu.

Arap kadınlarla evlenmeleri bile yasaktı. “Namazı üç şey bozar; eşek, köpek ve mevali” diyorlardı! Mevaliyi camilerine bile sokmadılar. Mevaliye dönük eski vergi yükleri sürdürüldü. Vs.

Tarihin ironisi burada başladı:

Fetihlerle ganimet, toprak ve devlet gelirlerinden pay alan Arap seçkinleri giderek zenginleşti ve eğitimi, hekimliği, inşaatı, zanaatı, ticareti küçümsedi.

Şehirlerin üretim ve entelektüel hayatında küçümsenen mevali, birkaç kuşak içinde ekonominin, bürokrasinin ve ilim dünyasının vazgeçilmez unsuru haline geldi.

Emevîlerin Arap üstünlüğüne dayanan düzeninden rahatsız olan mevali, zamanla Emevî iktidarına karşı büyüyen muhalefetin önemli unsuru oldu. Bu toplumsal tepki, yine Arap bir hanedan olan Abbasilerin iktidara gelişini kolaylaştırdı. Ve bu yeni dönemde Arap olmayan Müslümanların/mevalinin; devlet, ekonomi ve ilim hayatındaki ağırlığı belirgin hale geldi…

BÜYÜK KORONUN........

© OdaTV