Prof. Dr. Seyithan Deliduman

İyi insan olmak hiçbir zaman kolay olmadı. Doğruyu söylemek, hakkaniyetli davranmak, emeğe saygı göstermek ve vicdanın sesini menfaatin önüne koymak her dönemde belirli bir bedel gerektirdi. Kimi zaman yalnız kalmayı, kimi zaman haksız eleştirilere maruz kalmayı, kimi zaman da kısa vadeli çıkarları reddetmeyi göze almak gerekir. Bu nedenle iyilik, çoğu zaman zahmetli bir tercihtir.

Buna karşılık kötülük daha görünürdür. Çünkü gürültülüdür. Haksız kazanç elde eden, makamını kötüye kullanan, yalanla menfaat sağlayan veya ahlaki sınırları zorlayan kişiler toplumun dikkatini daha fazla çeker. İnsan zihni de çoğu zaman olumsuz örneklere olumlu örneklerden daha fazla odaklanır. Bu nedenle bazen kötülük çoğalmış gibi görünür. Oysa görünür olmakla yaygın olmak, yaygın olmakla da meşru olmak aynı şey değildir.

Tam da bu noktada hukukun ve toplumsal hayatın köklü ilkelerinden biri karşımıza çıkar: Sui misal emsal olmaz. Yanlışın varlığı yanlışı haklı hale getirmez. Bir kişinin hukuka aykırı davranması başkasına aynı davranışı sergileme hakkı vermez. Bir yerde adaletsizlik yapılmış olması, adaletsizliğin ölçü kabul edilmesini gerektirmez. Çünkü hukuk da ahlak da istisnaları değil, olması gerekeni esas alır.

Ne var ki günümüzde en sık karşılaşılan savunmalardan biri şudur: “Herkes yapıyor.” Oysa tarihte de hukukta da ahlakta da bundan daha zayıf bir gerekçe bulmak zordur. Çünkü bir davranışın yaygın olması onun doğru olduğunu göstermez. Bir yanlışın çok sayıda kişi tarafından tekrarlanması onu haklı hale getirmez. Aksine, yanlışın yaygınlaşması toplum açısından daha büyük bir tehlikeye işaret eder.

Bugün birçok kişi doğru davranmamanın gerekçesini başkalarının yanlışlarında arıyor. Kendi kusurunu savunmak isteyenler, başka kusurları örnek gösteriyor. Oysa hukuk düzeni de ahlak düzeni de istisnaları değil, olması gerekeni esas alır. Eğer kötü örnekler ölçü kabul edilseydi, hukuk normlarının ve toplumsal vicdanın varlık sebebi ortadan kalkardı. Hukukun amacı yanlışları çoğaltmak........

© ngazete