Η Οδύσσεια δεν είναι ταινία. Πριν γίνει το φετινό κινηματογραφικό γεγονός, ήταν επί είκοσι επτά αιώνες κάτι πολύ πιο ενοχλητικό: ένας καθρέφτης.

Ο Σενέκας, τον πρώτο αιώνα μ.Χ., εκνευριζόταν με τους μορφωμένους της εποχής του που αναλώνονταν σε φιλολογικές διαμάχες. Πού ακριβώς περιπλανήθηκε ο Οδυσσέας; Ήταν η Πηνελόπη πιστή; Λάθος ερωτήματα, έγραφε στην ογδοηκοστή όγδοη επιστολή του προς τον Λουκίλιο. Το έπος δεν διαβάζεται για να απαντήσει πού ταξίδεψε ο Οδυσσέας, αλλά για να μας μάθει να μην περιπλανιόμαστε εμείς. Δύο χιλιάδες χρόνια πριν από κάθε σύγχρονη ανάγνωση, ο ρωμαϊκός στωικισμός είχε ήδη πει το ουσιώδες: η Οδύσσεια είναι κείμενο για να σε αλλάζει, όχι για να το αποστηθίζεις.

Ο Καβάφης έκανε το επόμενο βήμα. Στην Ιθάκη του 1911, ο προορισμός παύει να είναι το ζητούμενο και γίνεται η αιτία του δρόμου. Και οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες δεν καραδοκούν σε κάποια θάλασσα: τους κουβαλάς μέσα σου, τους συναντάς μόνο αν η ψυχή σου τους στήνει εμπρός σου.

Υπάρχει όμως και ένα τρίτο βήμα, που αφορά τον ιστορικό. Γιατί τα τέρατα του έπους δεν είναι μόνο ατομικές δοκιμασίες. Είναι και συλλογικές — και η ιστορία τα έχει καταγράψει όλα, με ονόματα, ημερομηνίες και τεκμήρια.

Οι Λωτοφάγοι υπάρχουν. Είναι η λήθη. Ο Όμηρος τούς αφιερώνει........

© news247