Xəritədə Xəzərsahili ölkələrdəki qonşularımıza baxın, “dəniz niyə quruyur” sualının bir cavabı da oradadır...Adam uzaq Mavritaniyada yaşasaydı, ABŞ-nin İsraillə birgə başladığı müharibəni telekanallarda emosiyasız izləyər, savaşın hələ nə qədər davam edəcəyi sualından narahatlıq keçirməz, prezident Donald Trampın İranın hətta parçalana biləcəyi bəyanatına isə ümumiyyətlə, əhəmiyyət verməzdi. Amma təəssüf ki, dünyanın danışdığı müharibələrin ikisində də adı keçən ölkələr bizimlə qonşudur. Rusiya Ukrayna ərazisində 4 ildir işğalçı müharibə aparır. İranla savaş isə 10 gündür sərhədimizin o biri üzündədir. Savaş bütün İrana yayılmayıb, amma Naxçıvan dronlarla vurulub, ola bilsin, tezliklə qonşu dövlətə raket zərbələrinin səsləri sərhədimizdən daha aydın eşidilsin... Qonşu sarıdan heç bəxtimiz gətirməyib- biri 30 il torpağımızı işğalda saxladı, biri hər zaman torpağımıza göz dikir, biri isə imperiya yuxularından hələ də ayıla bilmir. Xəritədə Xəzərsahili ölkələrə baxın, “dəniz niyə quruyur” sualının bir cavabı da oradadır. Yəni bizim qonşu sarıdan bəxtimiz gətirməyib (Naxçıvana sərhəd Türkiyə istisna), amma bu taleni dəyişmək də qeyri-ümkündür, ona görə nə olursa-olsun, bu ətraf və “dərdlə” yaşamağa davam edəcəyik. Bu gün Müctəbanı atasının taxtında oturmasının elanı əslində çoxdan gözlənilən idi, bunu biz hələ Əli Xameneinin sağlığında güman edirdiksə, Amerika kəşfiyyatı da yəqin proqnozlaşdırmışdı. İran HƏMAS və ya Hizbullah deyildi ki, lideri öldürüləndə əli silahdan soyusun, mübarizənin mənasızlığını anlasın və s. İranın dini rejiminin daha dərin kökləri var. Elam, Midiya, Əhəmənilər İmperiyası, Selevkilər, Parfiya, Sasanilər, Əməvilər və Abbasilər xilafətləri, Qəznəvilər, Samanilər və Səlcuqlular dövlətləri, Qurilər və Xarəzmşahlar... Onların ardınca İlxan imperiyası, Teymurilər, ardınca Səfəvilər, Qacarlar, Pəhləvilər və nəhayət İran İslam Respublikası...

İranın Rusiyadakı səfiri bugünlərdə yerli telekanala müsahibəsində amerikalılar lağ etdi ki, cəmi 300 il tarixi olanlar üç minillik dövlətçilik ənənəsi olanlara nəyi və necə etməyi öyrədə bilməz. Əlbəttə, yanlış yorumdur, səhv düşüncədir. Amerika 300 illik tarixində dünyada hökmü olan bir quruluş yaradıb, təkcə güclü ordusu ilə deyil, dayanaqlı iqtisadiyyatının simvolu olan dollarla dünyaya hökmrandır, xaricdə aqresiv siyasət yeridir, ölkələr işğal edir, öz ölkəsində isə ideal olmasa da, ədalətli idarəetmə sistemi qurub, monarxiya rejimlərinin əksəriyyəti ilə müttəfiqdir, amma öz siyasi sistemində üçüncü dəfə prezident olmaq mümkünsüzdür, şəriət yox, dünyavi qanunlarla cəza kəsir və s. İran da öz yolunu seçib, yenə də seçdi, Xameneinin oğlu ilə davam etmək qərarı verdi. Bu yaxşıdırmı, pisdirmi, qanunidirmi, yoxsa SEPAH-ın silahlarının lüləsindən qorxan “ağsaqallar” bu qərarı verib, bu təftiş artıq heç nəyi dəyişməyəcək. Bəs, Müctəba atası ilə bərabər öldürülsəydilər, nə olacaqdı? Yəqin İran rejimini qoruyub saxlaya biləcək yenə namizəd tapılacaqdı. Yeri gəlmişkən, Rusiya prezidenti Müctəbaya təbrik göndərib. Tramp isə “Fox News”a verdiyi müsahibədə qısaca olaraq bu qərardan narazı olduğunu bildirib, əlavə edib ki, hadisələrin gedişatını izləyəcək. Dini lider seçkisi prezident seçkisindən fərqli olaraq İran xalqının ümummilli iradəsinin nəticəsi deyil. Xameneinin fiziki yoxluğu İranın dini rejiminə əlbəttə ki, təsirsiz ötüşməyəcək, amma Ukraynadan iki dəfə böyük, 90 milyonluq əhalisi olan dövləti asanlıqla Qərbin öhdəsinə buraxmazlar da... 47 illik sərt İslam rejimi İran kimi tarixi olan bir ölkə üçün heç nədir, amma bu illər ölkənin qanına işləyib,, şüurunda dərin izlər buraxıb. Kimlərsə buna rejimindən qorxu deyirlər, kimlərsə Allah qorxusu. Biz qonşuluğumuzdakı bu ölkəni siyasi rejimini yaxşı tanıyırıq, bizə münasibətləri aşağı-yuxarı bu illər ərzində eyni olub. Mücətəbanın hakimiyyətə gəlişi ilə çətin ki, ciddi dəyişikliklər olsun. Bizə İranla normal qonşuluq münasibəti kifayət edər, onların bizə, bizim onlara ticari-iqtisadi, kommunikasiya sarıdan ehtiyacımız var. İran prezidentinin Bakıya zəngindən sonra Nazirlər Kabineti bugündən İranla yük daşımalarının, eləcə də Naxçıvana uçuşların bərpa edilməsi münasibətlərdə müsbət hadisədir. Ermənistanda bəzi qüvvələr Naxçıvandakı hadisədən sonra iki ölkə arasındakı artan gərginlikdən məmnunluqlarını gizlətmirdilər. O qüvvələr ki, nə Zəngəzur dəhlizinin açılmasını istəyirlər, nə normal Bakı-Tehran münasibətlərini.İsrail və ABŞ-nin İrana qarşı apardığı "Aslan nəriltisi" əməliyyatını 10-cu günüdür. Müttəfiq orduları İrana ağır zərbələr endirməyə davam edir, İran isə İsrail və Fars körfəzinə raket və PUA-larla cavab verir. İsrail həm də ikinci cəhbədə- Livanda Hizbullaha qarşı əməliyyatları davam etdirir. Əgər İran daxilində fövqəladə hadisələr baş verməzsə, rejim hələ uzun müddət müqavimət göstərməkdə davam edə bilər. İran ikinci savaşa hazırlıqsız deyilmiş. Bəs, üçüncüyə necə? Nazim SABİROĞLU, Musavat.com

© Müsavat