İllər öncə “Gündəlik Azərbaycan” qəzetində çox kiçik, bir replika xarakterli yazı yazmışdım. Adı da “Ramiz Mehdiyev Akademiyadan xaric oluna bilərmi?” idi deyəsən. Onda keçmiş səhiyyə naziri Əli İnsanovu (hərçənd, nə məmur, nə də siyasətçi kimi heç vaxt rəğbətim olmayıb bu adama!) Akademiyadan xaric etmişdilər.

Bunu ona görə yada salıram ki, ötən gün Ramiz Mehdiyevin Akademiyadan xaric ediləcəyi deyidli. Amma akademiklərimiz qərar qəbul edib ki, məsələyə məhkəmə hökmündən sonra baxıla bilər və məncə düz də ediblər. Belədəsə, fikirlşirəm ki, problem bundan da dərin və mürəkkəbdir.

İnsanovla bağlı da onda qeyd etmişdim ki, əvvəla, şəxsən mən onun necə alim olub-olmamasını deyə bilmərəm, indi də deyirəm ki, adam təbib, deyilənə görə, əczaçı idi və mənim də bu sahədəki biliyim bir çobanın ümumi nisbilik nəzəriyyəsindən bildiyi qədər ola, ya olmaya.Onda da yazmışdım ki, söhbət hər şeydən əvvəl prinsipdən gedir. Xəbərdar etməyə çalışırdım ki, bu, bir presedent ola, təkrarlana bilər: bəli, bu gün sən kimisə, sabah da bir qeyrisi səni! Bunu istəyirikmi?

İkincisi, adi məmurun da yox, böyük məmurun, nazirin, siyasət adamının Akademiyada nə işi var ki, sabah da elm məbədi sayılası bu qurum həmin adama görə “siyasiləşsin”, problemlər yaşamalı olsun?

Düzdür, Dünyada da istisnalar var, elmdən siyasətə gələnlər çox olur, amma bizdəki kimi heç yerdə insanlar, əksinə siyasətdən elmə gəlmirlər! Eşitdiyimə-oxuduğuma görə, hətta Sovetin dövründə qeyri-formal şəkildə belə şeylər az qala, yasaq olmuşdu, məmurun hətta dissertasiya müdafiə edib “alim” adı alması asan məsələ deyildi. SSRİ Elmlər Akademiyasında uzağı, iki-üç məmur üzv olardı və bunlar da rejimin ideoloqu sayılanlar, guya makrsizmi-leninizmi inkişaf etdirən “böyük dühalar” idi. Haracan, necə inkişaf etdirdilər–bunu da hamımız gördük... İkincisi, olur, dünyada da bəzən böyük siyasət adamları yaradıcı təşkilatlara fəxri üzv seçilir, amma çox az olur bu, həm də sırf simvolik xarakter daşıyır.

Bunu da qeyd etmişdim ki, Sovet rejimi heç A.Saxarovu da Akademiyadan xaric edə bilmədi. Onu da yazmışdım ki, demirəm, Əli İnsanov Saxarovdur, yox, bunu akademiklərimiz bilməli və araşdırmalı idi, amma vaxtında, adamı Akademiyaya üzv etməzdən öncə. Dünya praktikasında da belə hallar haqqında çox eşitməmişəm, oxumamışam: deyəsən, Almaniyada vaxtilə Eynşteynlə bağlı belə qərar olmuşdu. Amma yenə deyirəm: nə Mehdiyevin, nə də ki, Əli İnsanovun Eynşteyn və yaxud Saxarov olduğunu iddia etmirəm, qoy, akademiklərimiz “araşdırsınlar”: şəxsən mənim üçünsə bunu fikirləşmək belə gülünclükdür...

Belədəsə, həmişə düşündüyümü deyən və yazan adam olmuşam. Əvvəlcə bir az mübahisəli görünəcək bir detalı deyəcəm ki, faciəmizin miqyası haqqında insanlarda daha dolğun təsəvvür yaransın.

İnciməsinlər, qəti düşünmürəm ki, Mehdiyev bizim Akademiyanın humanitar elmlər sahəsindəki digər akademiklərdən savadsızdır. Səbrli olun, izah edəcəm. Belə deyil və çox təəssüf, acı reallıqdır bu və humanitar elmlərimizin böyük faciəsidir: Mehdiyev onların bəzisindən fərqli, heç olmasa, rus dilini bilir. Bu isə o deməkdir ki, heç olmasa, rus dilində yazılan kitabları oxuya bilir: şəxsən mən bəzi akademiklərimizin heç azərbaycanca danışdıqlarından bir şey qana bilmirəm...

Dəfələrlə yazmışam ki, Azərbaycanda da əsl filosoflar, politoloqlar, sosioloqlar və b. hələ bundan sonra yetişəcəklər; əlbəttə ki, “qoca”ların əlindən aman-imkan olsa!..

Sovet vaxtı bu elmlər faktiki olaraq yox idi (beş-üç dissidenti nəzərə almasaq. Bəzisinin adını çəkə bilərəm, amma inanmıram bu, Mehdiyevə də, digər dahi akademiklərə nəsə desin). Bu elmlər daha çox şüarçün, təbliğatçün idi, sovet rejiminin “ideoloji instrumentidi” – indi bunu hətta uşaq da bilir, amma paradoksdur ki, bizim bu sahədəki böyük akademiklərimizin çoxu hələ........

© Müsavat