Demokrasi, insanlık tarihinin en büyük eşitlik vaatlerinden biri üzerine kurulmuştur. İnsanlar servetleri, toplumsal konumları ne olursa olsun ülkelerinin yönetiminde eşit söz hakkına sahip olacaktı… Bir işçinin oyuyla bir sanayicinin, bir emeklinin oyuyla bir bankacının, bir çiftçinin oyuyla dünyanın en zengin insanının oyu, hatta bizde yıllardır tartışılan o meşhur çobanın oyuyla profesörün oyu da aynı değeri taşıyacaktı. Halk egemenliğinin özü buydu…

Ne var ki bugün, bu ilkeyle ekonomik düzenin işleyişi arasında derin bir uçurum bulunuyor. Servet belirli ellerde toplandıkça siyasal güç de aynı merkezlerde yoğunlaşıyor. Milyonlarca insanın geleceğini ilgilendiren kararlar, giderek daha küçük bir ekonomik azınlığın çıkarları doğrultusunda şekilleniyor. Halk yöneticilerini seçse bile yöneticilerin kararlarını etkileyen asıl güç çoğu zaman sermaye oluyor.

Büyük servet sahipleri medya kuruluşlarıyla kamuoyunu yönlendirebiliyor, seçim kampanyalarını finanse edebiliyor, hükümetlerin ekonomik tercihlerini etkileyebiliyor. Dünyada milyarderler çağından trilyonerler çağına doğru ilerleyen servet birikimi, ekonomik gücü siyasal egemenliğe dönüştürüyor. Amerika'da Trump'ın ikinci başkanlığı döneminde Elon Musk'ın serveti, sahip olduğu iletişim platformu ve siyasal nüfuzu, bu dönüşümün çarpıcı bir örneği. Musk, yapılan 2026 ara seçimlerinde Cumhuriyetçileri desteklemek için yüz milyonlarca dolar harcayarak ülkenin, hatta dünyanın ve tüm zamanların en büyük siyasi bağışçısı oldu… Halktan yetki almayan, seçmene hesap vermeyen ekonomik güçler, halkın geleceğini belirleyen kararların merkezine yerleşiyor.

Bir insanın bir oy hakkı var; fakat bir milyarderin milyonlarca insanın sesini bastırabilecek ekonomik gücü bulunuyor. Bu eşitsizlik büyüdükçe demokrasinin dayandığı halk egemenliği ilkesi anlamını yitiriyor.

Türkiye'de ise bu küresel sorun, demokratik kurumların ağır biçimde aşınmasıyla birleşiyor. Oysa demokrasinin olmazsa olmazı kuvvetler ayrılığıdır. Başkanlık sistemi de olsa parlamenter sistem de olsa yasama, yürütme ve yargının birbirinden bağımsız işlediği, birbirini denetleyip dengelediği, hakimlerin görev güvencesine sahip olduğu bir düzen esastır. Türkiye'de bu denge ve denetleme mekanizmalarının zayıflaması, yargı bağımsızlığına duyulan güvenin sarsılması ve hukukun siyasal hesaplaşmaların gölgesinde kalması, gerçek yolsuzluklarla mücadeleyi de inandırıcılıktan uzaklaştırıyor.

Diğer taraftan belediyeler üzerinden yürütülen yolsuzluk soruşturmaları, siyasetin parayla kurduğu ilişkinin boyutlarını gözler önüne seriyor. İmar rantı, ihale düzeni, rüşvet ve kamu kaynaklarının belirli çevrelere aktarılması, birkaç siyasetçinin kişisel ahlak sorunuyla açıklanamayacak kadar ciddi. Nitekim 2002 yılında çıkarılan Kamu İhale Kanunu, bugüne kadar üç yüze yakın kez değişikliğe uğradı. Kamu kaynaklarının adil ve rekabete açık biçimde dağıtılması gerekirken, ihale düzeninin neden bu kadar sık değiştirildiği ve adrese teslim ihalelerin kimlere avantaj sağladığı sorgulanmalı. Üstelik siyasi iktidarın kamu ihaleleri, teşvikler ve çeşitli ayrıcalıklarla kendi sermaye sınıfını yarattığı da gerçek. Geleneksel büyük sermaye gruplarının karşısında, büyümesini büyük ölçüde kamu kaynaklarına ve iktidarla kurduğu ilişkilere borçlu bir zenginler sınıfı ortaya çıkıyor. Bu yolla elde edilen kazançların üretime ve istihdama yönelmek yerine rant alanlarında değerlendirildiği, verimsiz yatırımlarda tüketildiği, döviz hesaplarında tutulduğu, yurt dışına aktarıldığı veya siyasetin finansmanında kullanıldığı yönündeki iddialar da açıklığa kavuşturulmalı. Böylece devletin kaynaklarıyla büyüyen sermaye, zamanla siyasetin de dayanaklarından biri haline geliyor. Ayrıca Türkiye'de siyasetin kamu kaynakları üzerinden ekonomik güç üretme biçimi belediyelerle sınırlı değil; merkezi yönetimden parti örgütlerine kadar uzanıyor. Demokrasiyi beş yılda bir sandığa gitmekten ibaret sayan anlayışın en büyük tehlikesi de burada: Seçimi kazanan, beytülmalı, yani milletin ortak hazinesini de kazanmış gibi davranmaya başlıyor.

Devletin dini liyakattir, deriz. Bu ilke kamu görevlerinde olduğu kadar kamu ihalelerinde de geçerlidir. Esas olan eşit fırsat ve adil rekabettir. İhalenin kime verileceği baştan belliyse diğer şirketlerin kapısını çaldığı yer devlet değil, duvardır… Liyakatin yerini “yakınlık” aldığında, kamu ihalesi de kamu kaynağı da ayrıcalıklı çevrelerin paylaşımına dönüşür.

Son yaşanan büyük fon krizi de düzenin başka bir yüzünü gösteriyor. Borsada bazı hisselerin değerleri birkaç ay içinde akılalmaz oranlarda yükseliyor, fonlar üzerinden milyarlarca liralık işlemler yapılıyor. Peki, SPK ne yapıyor, Borsa İstanbul yönetimi neyi denetliyor? Bu olağanüstü hareketler nasıl bu kadar büyüyebiliyor? Finans çevreleriyle siyaset arasındaki olası ilişkiler, manipülatörlerin kimlerden güç aldığı ve denetimin neden geciktiği mutlaka araştırılmalı… Borsa, yatırımcının güvenle işlem yaptığı bir piyasa mı, yoksa nüfuz sahiplerinin cirit attığı bir yol geçen hanı mı?

Bütün bunların karşısında milyonlarca insan geçim sıkıntısıyla mücadele ediyor. Ücretler erirken, kiralar yükselirken, toplumun geniş kesimleri borçlanarak yaşamını sürdürmeye çalışıyor. Ekonomik gücün dar bir çevrede yoğunlaşması, toplumun siyasal kararlar üzerindeki etkisini de giderek zayıflatıyor.

Demokrasinin sonu, sandıkların ortadan kaldırılmasıyla başlamıyor. Halkın kendi yaşamını belirleyen ekonomik ve siyasal güç ilişkileri üzerindeki etkisini kaybetmesiyle başlıyor. Türkiye'de buna demokratik kurumların, hukukun ve seçimle kazanılmış yetkilerin aşınması da ekleniyor.

Paranın iktidarı denetlenemediğinde, halkın iktidarı da........

© Muhalif