YAŞLILIK VE HASTALIKLARA RAĞMEN LİDERLERİN KOLTUK DİRENCİNİN PSİKO-SOSYAL DİNAMİKLERİ
YAŞLILIK VE HASTALIKLARA RAĞMEN LİDERLERİN KOLTUK DİRENCİNİN PSİKO-SOSYAL DİNAMİKLERİ
Siyaset bilimi ve liderlik psikolojisinin en kadim, bir o kadar da trajik paradokslarından biri şudur: Bir siyasî lider; ilerleyen yaşına, ağır hastalıklarına, zihnî ve bedenî yıpranmasına ya da üst üste gelen başarısızlıklara rağmen neden makamını terk etmez?
Dışarıdan bakıldığında rasyonel akılla bağdaşmayan bu direnç, genellikle bireysel hırs veya koltuk sevdasıyla açıklanarak geçiştirilir. Oysa siyaset psikolojisi, davranışsal iktisat ve liderlik patolojisi literatürü; bu durumun çok daha derin, yapısal ve evrensel psiko-sosyal mekanizmalardan beslendiğini ortaya koymaktadır.
“Hubris Sendromu” ve “Kudret İllüzyonu”
“Hubris Sendromu”, kelime anlamı olarak “aşırı kibir”, “gurur” veya “küstahlık” demek olan antik Yunanca “hybris” kelimesinden türetilmiştir. Siyaset bilimi ve psikoloji literatüründe ise “iktidar zehirlenmesi” veya “gücün sarhoşluğu” olarak tanımlanan özel bir liderlik patolojisidir. Nörolog ve siyasetçi Lord David Owen’ın kavramsallaştırdığı Hubris (Kibir) Sendromu, uzun süreli iktidarın insan beyni ve gerçeklik algısı üzerindeki yıkıcı etkisini inceler. Uzun yıllar zirvede kalmak, beyindeki empati merkezini köreltirken, liderde “Kudret İllüzyonu” meydana getirir.
Bu psikolojiye kapılan lider, kendisini sıradan insan biyolojisinin, doğanın ve hatta zamanın kanunlarının üzerinde görür. Bedeni sinyaller verse ve kronik rahatsızlıklar kapısını çalsa bile zihnindeki “Ben vazgeçilmezim, irademle bu süreci de yönetirim” inancı, o kadar güçlüdür ki, acziyetini rasyonel bir içgörüyle değerlendirme yetisini yitirir. Siyaset sahnesinde sağından soluna pek çok figürün sağlık sorunlarına veya ilerleyen yaşlarına rağmen sahneden çekilmeme kararlılığı, bu illüzyonun zihnî altyapısını oluşturur.
“Kayıp Aversionu” ve Güvenlik İkilemi
Davranışsal iktisat ve psikolojinin en temel kavramlarından biri olan “Kayıp Aversionu” (Kayıptan Kaçınma), insan zihninin kaybetme acısını kazanma mutluluğundan katbekat daha şiddetli hissettiğini söyler. Yani, insanlar, “kazanma” ihtimalinden çok, “elindekini kaybetme” riskine karşı aşırı derecede korumacı (ve bazen rasyonel olmayan bir şekilde dirençli) davranır. Siyasî liderler için koltuğu........
