TEVBENİN MAHİYETİ, ŞARTLARI VE MÜMİNİN HAYATINDAKİ YANSIMALARI

1. Tevbe Nedir, Ne Zaman Yapılmalıdır?

Tevbe, insanın yaptığı yanlıştan pişman olması, o yanlışı bırakması ve bir daha yapmamaya karar vererek Allah’a yönelmesidir. Yani tevbe, sadece “Allah’ım, beni affet.” demek değildir. Tevbe, yanlış yoldan dönmek ve hayatını düzeltmeye çalışmaktır.

Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: “Şüphesiz Allah, çokça tevbe edenleri ve temizlenenleri sever.” (Bakara, 2/222)

Dikkat edin! Allah sadece günahsız insanları değil, günah işlediğinde hatasını anlayıp tevbe eden, kendini düzeltmeye çalışan kullarını da seviyor.

Hz. Âdem (a.s.) bile hata ettiğinde Rabbine şöyle yalvarmıştı: “Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan mutlaka ziyana uğrayanlardan oluruz.” (A‘râf, 7/23)

Demek ki mesele, hiç hata yapmamak değil; hata yaptığında kime döneceğini bilmektir.

Peygamber Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyuruyor: “Ey insanlar! Allah’a tevbe edin. Ben günde yüz defa O’na tevbe ediyorum.” (Müslim, Zikir, 42)

Peki, Peygamber Efendimiz (S.A.V.) günde yüz defa tevbe ediyorsa bizim tevbe ve istiğfara ne kadar ihtiyacımız var?

Tevbe ertelenebilir mi?

İnsan bazen şöyle düşünüyor: “Biraz daha genç olayım, şu işlerimi bitireyim, yaşlanınca tevbe ederim.” Peki, insan ömrünün ne zaman biteceğini biliyor mu? Yarın yaşayacağımızın garantisi var mı?

Tevbe edilmesi gereken bir günahtan dönmek için beklemek doğru değildir. Tevbe etmek farz-ı ayndır ve günahın ardından geciktirilmeden yapılmalıdır. Çünkü insanın elinde ne ömrü ne de yarını vardır. Üstelik insan günahı erteledikçe ona alışabilir. Önce vicdanı rahatsız olur, sonra kendini haklı çıkarmaya başlar. Bir süre sonra da yanlışını normal görür.

İşte asıl tehlike budur: Günah işlemek kadar, günahı hafife almak ve ondan dönmeyi sürekli ertelemek de insanı tehlikeye sokar.

Peygamber Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyurmuştur: “Allah, kulun tevbesini canı boğazına gelmedikçe kabul eder.” (Tirmizî, Deavât, 98; İbn Mâce, Zühd, 30)

Yani tevbe kapısı açıktır; fakat bu kapının açık olmasını son ana kadar bekleme bahanesi yapamayız.

Öte yandan, günah işlemiş bir insan da ümitsizliğe kapılmamalıdır. Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: “De ki: Ey kendilerinin aleyhine aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden ümit kesmeyin. Şüphesiz Allah bütün günahları bağışlar. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.” (Zümer, 39/53)

Bakın, Allah ne buyuruyor: “Ümit kesmeyin!”

Öyleyse ne kadar hata etmiş olursak olalım, “Artık benden adam olmaz.” demeyeceğiz. Günahı küçümsemeyeceğiz ama Allah’ın rahmetini de küçümsemeyeceğiz. Hemen tevbe edip doğruya yönelmeye çalışacağız.

2. Nasuh Tevbesi Nedir? Tevbenin Şartları Nelerdir?

Allah Teâlâ şöyle buyuruyor: “Ey iman edenler! Allah’a içtenlikle tevbe edin.” (Tahrîm, 66/8)

İşte buna nasuh tevbesi, yani samimi ve içten tevbe denir. Peki, samimi tevbe nasıl olur?

a. Yaptığına gerçekten pişman olmak

İnsan, “Ne yapayım, herkes yapıyor.” diyerek kendini avutmayacak. “Ben yanlış yaptım, Allah’a karşı sorumluluğumu yerine getiremedim.” diyebilecek. Pişmanlık, insanın kendi hatasıyla yüzleşmesidir.

Bir insan, “Allah’ım, beni affet.” deyip aynı günaha bile isteye devam ediyorsa kendine dönüp bir bakmalıdır. Elbette insanın zaafları olabilir. Fakat samimi tevbe, yanlışı bırakmak için gerçekten harekete geçmeyi gerektirir. Hırsızlığı bırakmadan, kul hakkını önemsemeden, yalanı terk etmeden; yalandan dolayı yalnızca dille af dilemek yeterli değildir.

c. Bir daha yapmamaya karar vermek

Tevbe eden insan, “Bir daha bu yanlışa dönmeyeceğim.” diye samimi bir karar almalıdır. Peki, sonra yine hata ederse ne olacak? Tevbe kapısı kapanmış olmaz. Yeniden tevbe eder, hatasından ders çıkarır ve kendisini aynı yanlışa sürükleyen sebepleri ortadan kaldırmaya çalışır. Ama burada önemli bir ayrım var: Bir günahı bırakmaya samimiyetle karar verip sonradan iradesine yenilmek başka, daha tevbe ederken yeniden günah işlemeyi planlamak başkadır.

d. Kul hakkını ödemek

Birinin parasını aldıysan geri vereceksin. Birinin malına zarar verdiysen telafi etmeye çalışacaksın. Birinin hakkını yediysen bu hakkı sahibine iade edeceksin ve uygun şekilde helallik alacaksın. Çünkü kul hakkı, yalnızca “Estağfirullah.” demekle ortadan kalkmaz. İnsan, Allah’a karşı işlediği günah için tevbe eder, fakat başkalarının hakkını da gözetmek zorundadır.

e. Günaha götüren yolları kapatmak

İnsan bazen aynı hataya neden tekrar düşer? Çünkü hataya götüren kapıları açık bırakır. Kötü arkadaşlıklar, yanlış ortamlar, zararlı alışkanlıklar ve insanı günaha çeken ilişkiler devam ettiği sürece mücadele zorlaşır. Tevbe eden kişi yalnızca geçmişine üzülmemeli, geleceğini de değiştirmelidir.

İmam Nevevî, Riyâzü’s-Sâlihîn adlı eserinde tevbenin temel şartlarını; günahı terk etmek, pişman olmak ve bir daha dönmemeye karar vermek şeklinde açıklar. Günah kul hakkını ilgilendiriyorsa hakkın sahibine iade edilmesini de şartlara ekler.

İmam Gazâlî de İhyâü Ulûmi’d-Dîn adlı eserinde tevbenin insanın bilgisini, kalbini ve davranışlarını ilgilendirdiğini anlatır.

Yani tevbe, sadece dilin işi değildir. Akıl anlayacak, kalp pişman olacak, insan da davranışını değiştirecek.

Peygamber Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyuruyor: “Her Âdemoğlu hata eder; hata edenlerin en hayırlısı da çokça tevbe edenlerdir.” (Tirmizî, Kıyâmet, 49; İbn Mâce, Zühd, 30)

Demek ki insanın değeri, hiç düşmemesinde değil; düştüğünde kalkmasında, hatasını anlayıp Rabbine dönmesindedir.

3. Tevbe Eden İnsan Nasıl Değişir?

İnsan bir yanlışın içinde yaşarken bazen yaptığı şeyin yanlış olduğunu bile fark etmez. Zamanla vicdanının sesini duymamaya başlar. Sonra bir gün kendine gelir ve “Ben ne yapıyorum?” diye sorar. İşte bu fark ediş, insanın kendisini sorgulamaya başlamasıdır. İslâm geleneğinde insanın bu değişimi anlatılırken yakaza, intibah, nedem, tevbe ve inâbe gibi kavramlar kullanılır.

Yakaza: İnsanın gafletten sıyrılmaya başlaması, kendisini sorgulamasıdır. İntibah: Hatalarını daha açık görmesi ve kendisiyle yüzleşmesidir. Nedem: Yaptığı........

© Mir'at Haber