ONTOLOJİK EŞİTLİK VE YARATILMIŞ HER ŞEYLE İLİŞKİ AHLAKI

Giriş: İlişkilerin Hiyerarşisi ve Temel Zemin

İnsanın varlık âlemindeki konumu, kurduğu çok katmanlı ilişkiler ağıyla şekillenir. Bu ağın merkezinde, insanın Rabbiyle kurduğu ilişkinin mahiyeti yer alır; çünkü bu asli bağ, insanın kendisiyle, diğer insanlarla ve nihayetinde tüm yaratılmış varlıklarla kurduğu ilişkinin niteliğini doğrudan belirler. Belirtmeye çalıştığım üzere, insanın yaratılmış her zerreyle kurduğu ilişkinin temelinde yatan en sarsılmaz ilke “ontolojik eşitliktir”. Bu eşitlik, her şeyin —insanın, hayvanın, bitkinin, güneşin ve yıldızların(bütün varlığın)— aynı Yaratıcı tarafından var edilmiş olması gerçeğine dayanır.

1. Ontolojik Eşitlik ve Üstünlük Taslamanın İmkânsızlığı

Yaratılmışlık bakımından insan ile diğer varlık türleri arasında bir benzerlik olmasa da mutlak bir eşitlik söz konusudur. Bu noktada insanın kendisine bir üstünlük payesi çıkarmasının yolu tamamen kapalıdır; zira eğer bir üstünlükten söz edilecekse, bu insanın kendi çabasından değil, tamamen Yaratıcının konumlandırmasından kaynaklanır. Üstünlük, bir tahakküm aracı değil, bir hikmet gereğidir.

İnsan, bir bitkiyi veya hayvanı tüketirken ya da onlardan faydalanırken bunu kendi “doğal hakkı” olduğu için değil, ilahi bilginin ve vahyin kendisine tanıdığı sınırlar (mubah/helal kılma) çerçevesinde gerçekleştirir. Dolayısıyla, yaratılmışlarla kurulan bağın niteliğini belirleyen şey insan aklı değil, ilahi bilgidir. Vahyin çizdiği bu çerçeve, insanın varlığa karşı “akli yetisiyle” keyfi kurallar geliştirmesinin önüne geçer.

2. “Musahhar” Kılınma ve Sorumluluk Bilinci

Göklerde ve yerdeki her şeyin insanın hizmetine sunulmuş (musahhar) olması, insanın bir imtiyazı gibi görünse de aslında bu durum ontolojik bir amaca hizmet eder: İnsanın yaşam alanını belirlemek ve imtihanını gerçekleştirmek içindir. Varlığın insana boyun eğdirilmesi bir üstünlük belirtisi değil, Allah’ın bir ‘İnayeti ve İkramı’dır.

Bu noktada belirleyici olan........

© Mir'at Haber