İzmirli Evliyazadeler Âilesi

Tevfik Rüştü Aras, 10 Mayıs 1911’de ilk izdivâcını yaptığı ve İstanbul’da, 28 Eyl̃ûl̃ 1960’ta vefât edinciye kadar -neredeyse yarım asır- kendisiyle evli kaldığı, tek çocukları Emel Hanım’ın (Emel Aras Zorlu) annesi, 1879 İzmir doğumlu Makbule Hanım ile, geniş ve pek nüfûzlu bir âileye dâhil olmuştu.

Bu âile, (muhtemelen İzmirli Kapanî Cemâatine mensûb) Evliyazadeler’dir. Akrabâlık bağları, Osmanzadeler, Kapanizadeler (Kapaniler), Yemişçizadeler (Yemişçibaşılar), Giridîzadeler, Uşşakîzadeler, (Moralı Turhanzade) Tunca’lar gibi âilelere, Dr. Nâzım, Latife Uşşakî, Mustafa Kemâl, Mustafa İsmet İnönü gibi şahsıyetlere kadar uzanan geniş bir âile… (Âile isimlerini, araştırmalarda kolaylık olsun diye, onların bizzât benimsedikleri imlâyle zikrediyoruz; yoksa, bize kalsa, onları meselâ şöyle kaydederdik: Evliyâzâde, Kapanîzâde, Uşşak̆îzâde, ilh…)

İzmir ve civârının birbirleriyle akrabâ olan, muâsır târihimizde derin izler bırakmış bu zengin ve nüfûzlu âilelerinin hepsi, aynı Cemâatin Kapanîler / İzmirliler koluna mı mensûbdurlar, yoksa eski kapalı alt cemâat yapıları (husûsen Mustafa Kemâl’in Hocası, Sabataî Hahamı Şemsî Efendi’nin gayretleriyle) terkedildiği için mi birbirlerinden kız alıp vermişlerdir? Bunu bilemiyoruz…

Evliyazadeler’in başlıca bir zenginlik kaynağı: Tütün ticâreti

Raziye Oban (Çakıcıoğlu)’nun İzmir’in eski Kentsel Dokusunun Korunması ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi isimli doktora tezinde (Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, 2006, s. 53), İzmirli Evliyazadeler hakkında şu tesbît mündericdir:

(Milliyet, 8.1.1972, s. 1)

Macedonia Risorta Locası’ndaki arkadaşlıklarından beri (1910 civârı) Mustafa Kemâl’in ihtilâlci ekipinde yer alan ve onun totaliter ik̆tidârını tâk̆îben de “değişmez Hâriciye Vekîli” sıfatıyle tanınan Tevfik Rüştü Aras, 5 Ocak 1972’de, İstanbul’da vefât etmiş, cenâzesi, iki gün sonra, pek gösterişli bir resmî merâsimle kaldırılmıştı… Bu meyânda, 10 Mayıs 1911’de Makbule Evliyazade ile evlenmekle, pek geniş ve nüfûzlu bir âileye dâhil olmuş bulunuyordu…

“…İzmir’de 19. yüzyılda tütün ticaretine bağlı olarak çok zenginleşmiş aileler bulunmaktadır; Evliyazadeler bunlardandır.” (https://www.apikam.org.tr/YuklenenDosyalar/Dokumanlar/ccbea008-ada5-4a5a-bb3f-cc672f5a9ef6189843.pdf; 23.3.2026)

Tabiî ki tütün ticâreti, onların tek zenginlik kaynağı olmasa gerek… İnşâallâh, ilmî araştırmacılar, muâsır târihimizde mühim bir mevk̆i işgâl̃ eden bu âilenin ik̆tisâdî, siyâsî ve kültürel faâliyetleri hakkında mevsûk ve tafsîlâtlı neşriyât yapmıya muvaffak olurlar!

(Milliyet, 13.1.1972)

Tevfik Rüştü Aras’ın -20 Nisan 1961’de evlendiği- ikinci eşi Hatice Bâhire Hanım’ın cenâzeye iştirâk̃ edenlere teşekkür îlânı…........

© Milat