Bir Nokta dergisinin Ekim 2026 sayısında Mürsel Sönmez’in "Editörden" yazısı, günümüzde yaşananları özetleyen bir değerlendirme olmuş. Matbaanın icadıyla basılı yayınlar insana ulaşır oldu da ne oldu? Cehaleti mi artırdı matbaa, yoksa bilgiyi mi? "Burası tartışmalı, hatta tartışılmalı" diyor Mürsel Sönmez.

Bilginin, düşüncenin ve duygunun insanda tecelli etmesi ve yerleşmesi bir sürece ihtiyaç duyar. Burada sosyolog Pitirim Sorokin’i hatırlamakta fayda var. Sorokin; bir insanın zihin/düşünce dengesi yoksa, o insanda bilgi mefhumu artmaya başladığında mevcut zihinsel dengenin de kaybolacağını ifade etmişti.

Aslında Sorokin’in bu tespiti, modernist toplum felsefecilerine karşı bir meydan okumaydı. Bu eleştiri, onların kendilerini sorgulamalarına yol açtı. Sorokin, insana ulaşan bilginin dört süzgeçten geçirilmesi gerektiğine inanıyor ve bu alanda çalışmalar yapıyordu. Bilgi ya da ilim; önce bir ihsastan, yani duygudan geçecekti. Daha sonra bu durum bir fikre dönüşecekti; buna idea da denilebilir. İdea sahibi olduktan sonra insan, ister istemez idealist olacaktır. Sorokin buna "mefkûreci insan" demektedir. Bütün bunların sonunda ise devşirme bir dönem başlayacaktır. Bu dördüncü dönemi (devşirmeyi) modernistler "eklektik" diyerek küçümserler. Oysa insanı tanımaya ve tanıtmaya yönelik bu dördüncü kutu açılmazsa, diğer üç kutunun da bir manada bumerang etkisine gireceği malumdur.

Sorokin, insanı........

© Milat